Lewensvreugde

In ons prestasie-gedrewe wêreld met sy wen-kultuur soek ons gedurig na erkenning. Ons voel goed en bly wanneer ons beloon en geprys word omdat ons gepresteer het. En ons is hoogs misrabel wanneer ons nie deur ander raakgesien word nie. Soms kan vorme van erge depressie teruggevoer word op mense se gevoel dat hulle as minderwaardig beskou word en nie deur ander aanvaar word nie.

Die ironie is dat selfs mense wat hoog uitstyg, ook hulle misrabele tye het.

In spiritualiteit word ‘n totaal ander lewenshouding gekweek as hierdie sug na uiterlike erkenning. Die bekende spiritualiteitskrywers help ons om te verstaan waarom selfs die beroemdes en die rykes en die bestes onder ons nie noodwendig meer vreugde en vervulling as ander ervaar nie. En hulle help ons om agter te kom hoe ons egte vreugde selfs in die eenvoudigste tye van ons lewe kan ontdek.

Thomas a Kempis skryf in sy Navolging 2.6 oor die dinge wat ‘n mens egte vreugde gee. Dit is maar een perspektief wat ‘n mens vanuit spiritualiteit op vreugde kry. Tog is dit ‘n waardevolle les in die egte lewenskuns.

Wat ‘n mens werklik bly maak, skryf hy, is jou goeie gewete. ‘n Mens sal selfs in die donkerste tye van jou lewe innerlike rus ervaar as jy ‘n goeie gewete het.

En alle mense het maar hul donker tye. Vir sommige is dit as hulle nie erkenning kry nie of as hulle gekritisieer word.

Thomas dink hier oor Galasiërs 6:14 waar Paulus skryf: “Maar wat my betref, mag ek nooit roem nie, behalwe in die kruis van onse Here Jesus Christus, deur wie die wêreld vir my gekruisig is en ek vir die wêreld.” Volgens Paulus kan ‘n mens selfs in teenspoed roem, want dan roem ‘n mens in die kruis van Jesus. Wanneer ‘n mens wêreldse voordele prysgee of jou nie steur aan wat mense normaalweg as belangrik beskou nie, is daar tog nog goeie rede om te “roem.” Te midde van alles wat ‘n mens prysgee, is ‘n mens nog steeds by God en jou hart nog gerig op God se liefde.

Maar ‘n mens moet ook onthou dat vreugde wat van buite kom nie lank hou nie. Die lof wat ‘n mens van ander mense kry gee maar vir ‘n kort rukkie vir jou vreugde.

Egte vreugde, daarenteen, is vreugde in God. Wie bly is in God, voel vere vir tydelike dinge. Hulle is werklik “tydelik”, net vir ‘n tydjie, terwyl God ewig is. Om ‘n mens in tydelike dinge te verlekker, wys verder dat ‘n mens nie werklik vir God lief het nie. Thomas skryf dan, “Die mens ervaar groot vrede in die hart wanneer die lof of kritiek van ander mense nie regtig saak maak nie. Die mens met ‘n suiwer gewete is die mens wat maklik tevrede en gerus is.” Dan volg woorde wat my bybly: “’n Mens is nie heiliger as jy geprys word nie; jy is ook nie nutteloos omdat jy gekritiseer word nie... Woorde kan ‘n mens nie belangriker maak as wat ‘n mens reeds vir God is nie.”

In ons geestelike reis gee hierdie wete dat God liefdevol na ons uitreik omdat ons kosbaar is in God se oë egte vreugde. Ons kan geen groter erkenning kry as dit nie. God aanvaar ons volkome en graag. Uit hierdie verhouding met God vloei 'n lewensblyheid wat die lewe die moeite werd maak.

Die Gees van Christus - oor die mistiek en konformiteit

Ek hou van die praktiese karakter van die mistiek. Daar is deur die eeue in mistieke tekste ‘n ondertoon van pastorale bewoëndheid wat my nog altyd aangespreek het. Die mistagogie as die geestelike begeleiding van gelowiges eerder as teologiese skoling van mense, is ‘n wesenskenmerk van die mistiek. Die praktyk van die mistiek is op lewenswysheid ingestel, op die lewenskuns, nie op serebrale bekgevegte nie. Dit gaan mos immers daarin om transformasie, om ‘n toewyding, om ‘n lewe van vernuwing. En die mistiek wil mense begelei om heel eenvouding en konkreet te leef.

Een van hierdie praktiese maniere wat ons in mistieke tekste, veral in tekste wat ‘n Christus-mistiek bepleit, raaklees is die fokus op gelykvormigheid/konformiteit aan Christus. Heel eenvoudig beteken dit dat ons hele lewe ingestel is op die vorm van die goddelike in die lewe van Christus.

Ek het meer hiervan gelees in Sushaku Endo se boek, Silence, oor die wrede vervolging van Christene in die vyftiende eeu in Japan (sien vorige blogs), wat tragies eindig. Die hoofkarakter in die boek, Rodrigues, word deur die verskriklike marteling van Christene gedwing om ook Christus te verloën. Sy lydensweg eindig in verraad wanneer hy gedwing word om op ‘n fumie, ‘n afbeelding van Christus se gesig te trap.

Endo skryf herhaaldelik in die boek oor Rodrigues wat Christus se gesig bly onthou en bly bedink in sy uiters moeilike omstandighede. Die gedagte aan Christus se gesig wat liefdevol na hom kyk, hou hom aan die gang. Dit is daarom feitlik ondenkbaar dat Rodrigues, wat innerlik so nou verbind is met die geliefde gelaat van Christus, uiteindelik daarop moet trap – dit maak die verraad soveel intenser. Die verskriklike oomblik van sy verraad beskryf Endo as volg: “The priest raises his foot. In it he feels a dull, heavy pain. This is no mere formality. He will now trample on what he has considered the most beautiful thing in his life, on what he has believed most pure, on what is filled with the ideals and the dreams of man.” Die gesig van Christus is die teken van iets diepers, van die mistieke, verborge dinge van God. Wie na Christus kyk, kyk dus eintlik diep in die hart van God, en daarmee ook diep in sy eie hart.

In die mistiek speel meditasie ‘n groot rol. Nadenke oor die Bybel, maar ook oor die dood (momenti mori) is byvoorbeeld belangrik. Thomas van Kempis skryf in die eerste hoofstuk van sy Navolging oor wat dit beteken om Jesus te volg: ons hoofdoel moet wees om te mediteer en na te dink oor die lewe van Jesus Christus. Dit is hoe ons die gees van Christus ontvang. Ons moet soek om in ooreenstemming met, of konform aan die lewe van Christus te wees.

Ek kan verstaan waarom Endo so geboeid is deur die gesig van Christus, veral as ‘n mens dit in die lig van Levinas se opmerkings bedink. Jou gesig gee jou weg. Jou kyk verraai jou. Jou lewe staan oor jou gelaat geskryf. Om Jesus se gesig te onthou, beteken vir Endo om absolute skoonheid te sien. Dit is ‘n gesig wat suiwer en rein is. In die gelaat van Christus sien ons die goddelike verlange na mense en na die wêreld. Ons herken in daardie oë die klop van ‘n liefdeshart. Ons sien in die stil voorkoms ‘n verwondbare Heiland. Ons herken God se “ideale” en “drome” vir ons.

Wanneer ons ons lewens inrig konform aan Christus, beteken dit dat ons onsself instel op wie hy is, op wat hy gedoen en gesê het. Ons moet leef in die gees van Christus (Rom.8:8). In ons spiritualiteit soek ons na ‘n intieme verhouding met Christus deurdat ons toelaat dat alles wat ons van Christus lees, ons gees binnedring en ons dryf om hom in liefde te volg. Dit is God se genade – dat ons so ‘n voorbeeld het. Hierdie Christus kom eers, dan word ons deur hom tot dissipelskap geroep. Deur gedurig naby aan Christus bly, deur in intieme dissipelskap met hom gelei te word om al die ydelhede van die wêreld op te gee, soos Thomas skryf, word ons deur God se genade oorweldig, gereinig, herstel en geheilig. Dit het niks met werksheiligheid te maak nie. Trouens, dit is ‘n oorweldigende genade gawe - ons kry Christus as gawe om soos Christus te word.

Ons kan die Bybel in groot heiligheid en prestasie-ywer baie lees, baie bepraat, baie bedink, maar as die Bybel nie die genade in ons uitstort nie en in ons die Gees van Christus bewerk nie, het ons dit vergeefs gelees.

Met Endo se boek het ek besef hoe totaal ‘n mens op Christus met al jou sintuie ingestel kan wees. Deur hierdie boek het die vleeswording vir my nuwe betekenis gekry het. God het die woord vlees laat word, sodat ons kan “sien” wie God in liefde is. Christus is die gesig van God se genade!

Weg van die kerk na ‘n nuwe toewyding....

Ek was nog altyd geïnteresseerd in die feit dat die Navolging van Christus wat so ‘n enorme invloed op die kerklike lewe gehad het, van alle plekke in Nederland geskryf is. Die skrywer was deel van ‘n taamlik onbekende deel van hierdie letterlike klein landjie. In hierdie deel was daar 'n paar sterk kleiner stede. Hulle word nie altyd raakgesien nie, want Amsterdam as wêreldstad met sy beroemde geskiedenis (die Here 17!) kry meestal al die aandag.

Hier in die deel van die land ontstaan ‘n godsdienstige herlewingsbeweging wat later sou uitloop op die groot reformasie van Luther en Calvyn. Dit het alles begin in ‘n paar kleinerige stede in die Ooste van Nederland.

Thomas A Kempis se Navolging van Christus kan nie verstaan word as ‘n mens nie die konteks waarin hy geleef het in ag neem nie (sien vorige blog). Dit geld veral vir die ekonomiese situasie van die Nederlandse area waar hy geleef en gewerk het. Daar was ‘n paar stede soos Kampen, Zwolle, Zutphen en Deventer wat sterk handelssentra was. Hulle was Hansa-stede, deel van die beroemde Hansa Konfederasie. Hierdie stede was nie naasteby so groot soos byvoorbeeld Amsterdam nie, maar hulle het internasionaal handel gedryf en het ekonomies vooruitgegaan. Daarbenewens was hulle mense wat hul onafhanklikheid nogal hoog geag het. Hulle het hulle nie maklik laat rond-order deur ander nie, wat ‘n mens van die kaaskoppe nogal nie verbaas nie.

In so ‘n situasie bly die geestelike lewe gewoonlik nie agter by die ekonomiese situasie nie. As ‘n mens handel dryf met ander lande, verkoop jy nie bloot hulle ware nie. Iewers word jy op baie ander fronte aan verskillende invloede blootgestel. Op die manier het byvoorbeeld baie geestelikes na die Hansa-stede gekom om vir die plaaslike mense te preek. Hulle het veral gehelp met die opvoeding van die plaaslike inwoners, maar was ook betrokke in maatskaplike opheffing van die armes.

Van hierdie werkers was veral bekommerd oor die geestelike toestand van die kerk. Hulle het sterk gevoel dat daar verandering in die kerk moes kom. Hulle het die kloosters gekritiseer oor die uitspattige lewenswyses, maar hulle wou ook dat die gewone mens ‘n geestelike verdieping ervaar. Bygelowigheid, onverskilligheid en geestelike oppervlakkigheid onder hulle tydgenote het hulle diep gekwel. Vir hulle was dit duidelik dat die tyd ryp was vir ‘n nuwe toewyding, vir wat ons vandag ‘n geestelike herlewing sou noem. Die kerk, het hulle gedink, het sy geestelike karakter kwytgeraak.

Hierdie nuwe beweging het bekend geword as die Nuwe Devosie / die Nuwe Toewyding. Hulle het veral gefokus op die praktiese geloofservaring. Hulle het veral godsdienstige getwis en intellektuele haarklowery afgewys. Vir hulle was die tradisionele praktiese Bybelse wysheid die hart van die geloofslewe. Daarom het hulle sterk klem gelê op die geestelike lees van die Bybel.

Dit is veral die fokus op die “gewone mens” wat my opval. Alles wat die priesters, monnike en geestelikes altyd moes gedoen het, het hulle geredeneer, moes die gewone mense ook kan ervaar. Hier word dikwels van die demokratisering van die geloofservaring gepraat. Die kerk gaan dus nie meer oor die hoge geestelikes nie, maar almal in die kerk moet geestelike groei en verdieping soek.

Die belangrike van al hierdie detail is dat Thomas A Kempis nie op sy eie gekom het tot die skryf van sy boek nie. Die skryf van die boek begin eintlik al voor sy tyd. Hy maak eintlik deel uit van die nuwe toewydinsgbeweging waaraan baie mense deel gehad het en waarin ‘n hartseer verhaal hom ontvou het. Hy skryf in ‘n tyd dat mense voel die kerk en teologie het hulle in die steek gelaat. Dit is ‘n treurige verhaal – hierdie wye gevoel van vervreemding onder kerklidmate. Die kerk wat die ruimte moet wees vir ‘n egte geloofsbelewing, het ‘n woestyn geword waar mense honger en dors na dieper dinge. En dit alles gebeur ook boonop kort nadat Thomas Aquinas sy hoogs geleerde teologie geskryf het. Die teoloë sou gesê het: al die antwoorde is dan daar! Vertel tog maar vir die mense meer teologie...

En tog, al die geleerdheid ten spyt, was die harte honger na ‘n nuwe toewyding, na nuwe vorme van geloofsbelewing.

Laat ‘n mens dink. Laat ‘n mens diep dink. Want die geskiedenis het die neiging om hom steeds te herhaal....

Vrye genade... Oor God se bevrydende aanraking

Ons het drie vroue gehad wat ‘n groot deel aan die huislike lewe van ons gesin gehad het. Hulle het die mees intieme dele van ons lewe raakgesien en beleef: wat of hoe ons eet, dra, waar ons slaap, hoe ons met mekaar praat, watter boeke ons lees, watter meubels ons aankoop, die skildery wat ons teen die mure hang, al ons sindelike en onsindelike gewoontes. Hulle het ons kinders gesien groot-word, skool toe gaan, uit die huis uit na die universiteit toe vertrek, om te trou en die nuwe kleintjies wat bykom.

Celia was ons laaste hulp en steun. Sy was ‘n groot vrou wat by tye swaar beweeg het. Maar sy het nooit ‘n enkele dag se werk gemis nie. Getrou en gereeld het sy opgedaag, al die pad van die township. Altyd dieselfde, betroubaar, vriendelik, stil, eintlik gedurig op die agtergrond. Sy was, soos baie ander van haar tyd en geslag, ‘n sterk vrou. Dit het mens die duidelikste gesien in die ywer waarmee sy op haar onaansienlike salaris haar kinders deur universiteit gehelp het.

Ons het haar gaan opsoek, later, nadat ons al weg was. En sy was die ou Celia, vriendelik, dankbaar, maar steeds nog stillerig en byna beskeie. Tog wou sy weet waar elkeen van die kinders was en hoe dit met hulle gaan. En sy was diep dankbaar en ondersteunend dat ons haar verder gehelp het en veral dat ons haar opgesoek het.

Nie dat alles die spreekwoordelike maanskyn en rose was nie. Celia het ons in die kombuis groot skade aangedoen. Ons koop nie juis blinkighede nie. Maar daar is ‘n paar items wat ons graag besit. Jy parkeer ‘n groot, duur motor in ‘n garage en daar staan die stuk metaal vir die meeste van die tyd totdat jy weer daarin ry, het ons geredeneer. Dus het ons maar altyd ‘n gevoel gehad ‘n mens moenie te onnodig aan daardie kant van die verbruikersmark spandeer nie, al leef jy ordentlik en met gemak. Ons reis eerder na verre lande, koop veeleer ‘n goeie boek wat jy oor dae lank geniet, woon ‘n goeie konsert by of koop ‘n mooi skildery wat jy teen die muur hang en elke keer as jy verbystap en dit raaksien, opnuut weer vreugde kan ervaar. Ons belê dus nie in die blinkighede nie, maar in dit wat mooi is en mooi maak.

Dit is die rede waarom ons ook ‘n goeie, lekker eetstel gekoop het. Duur, eintlik onvervangbaar, maar iets wat ons dikwels ‘n lekker aand saam met vriende en familie laat help beleef het.

Celia het oor die jare wat sy by ons gewerk het, dikwels juis hierdie stel uitgekies om ongelukke mee te maak. En, nogal, elke keer, het sy kom vertel, op haar stil manier, terwyl sy die stuk wys, dat sy ‘n ongeluk gehad het. Ten minste was sy openlik dat sy die skuldige was.

Nadat sy vir die soveelste keer ‘n stuk van die eetstel gebreek het, het ons diplomaties besluit dat sy voortaan nie met die opwas daarvan belas sal word nie. Maar toe was die skade al grootliks gedoen.


Ons het nooit eintlik iets daaroor gesê nie, behalwe miskien ‘n enkele keer dat sy meer versigtig moet wees. Ons het ons nooit gekwel oor hoe sy self oor haar ongelukkies gedink het nie. ‘n Ongeluk is in ons huis as ‘n ongeluk beskou en ons het nooit gedink iemand hoef daaroor groot skuldgevoelens rond te gedra het nie. Soms was daar wel ‘n vinnige woordjie teenoor kinders wat ‘n glas of bord breek geskel, maar altyd met die bedoeling dat hulle versigtig moet wees wanneer hulle met eetware werk.

Die dag toe ons van Celia afskeid moes neem en die groot verhuising aangebreek het, het sy, stilweg, vir ons dankie gesê vir die jare se werk by ons. En toe een ding uitgesonder: dankie veral dat sy nooit uitgeskel is nie, ook nie toe sy die spesiale stel se stukke gebreek het nie.

Ek loop nog steeds, nou reeds jare later, rond met hierdie opmerking in my gedagtes. Dit bly by my. Miskien omdat ek toe begryp het hoe eergevoelig sy inderdaad was en waarom sy spesiaal kom vertel het, met die gebreekte stuk in haar hand, dat sy die skuldige was. Dit was vir haar net so ‘n kwessie dat daardie stukke gebreek het as wat dit vir ons ‘n skok was.

Wat kan ‘n mens nou tog alles skryf oor moontlike gedagtes wat in haar kop gemaal het. Maar wat my bybly, is dat sy dit uitgesonder het – dat sy dankbaar is dat sy nie verskel is nie.

Oor baie jare het ek myself afgevra waarom dit so ‘n indruk op my gemaak het – hierdie dankbaarheid dat sy nooit verkwalik is nie. Ek kan nie onthou dat ons haar ooit oor enige iets anders verkwalik het of met haar geraas het nie. Sy was vir ons ‘n teenwoordigheid in ons huis vir wie ons omgegee het, sodat daar nooit ‘n rede was om oor kleinighede en selfs die groot dinge kwaad te raak nie. Dalk was ons ook bedag daarop om in ons plek, in ons huis, niks van die neerbuigendheid van ons destydse apartheidsdenke te verdra nie.

Ek wonder soms in hoe mate daardie opmerking van Celia nie vir my help om God se genade te verstaan nie. Ek breek soms in my sondige onbeholpenheid die mooiste van mooi dinge in my lewe stukkend. Om dan te ontdek, wanneer ek voor God verskyn om verantwoording te doen, hoe God nie eers dink daaraan nie. As ek maar met die stukkendheid voor God gaan staan, met die stukkende dinge uit my lewe in my hande, innerlik sku en self stukkend oor die skandvlek wat ek in my lewe indra....


Hoe vry is God tog nie van verwyte nie – en daarom hoe oneindig groot in genade. En hoe vry maak God ons tog nie om ook genade te bewys nie. Soms sonder dat ons dit selfs besef. Ons leef so in God se genade, dat ons ‘n leefstyl van genade kry. En ons kan genade aan ander bewys omdat ons in hulle iets van onsself herken: Ons sien hulle naderhand uit God se hoek as ‘n mens wat feilbaar is, wat soms kosbare dinge stukkend breek, maar wat ook behoefte het aan vergifnis. ‘n Mens wat naby aan God se genade leef, wat dit opsoek, kan nie onaangeraak daardeur bly nie. Jy word self vol van genade en van wysheid. Soms besef jy dit nie eers nie...

Bybel-liefde

‘n Mens lees baie oor die gewildheid van Thomas a Kempis se Die Navolging van Christus. Dit was nie sy enigste publikasie nie. Hy het byna veertig boeke geskryf. Onder hulle was daar drie biografieë oor bekende figure uit die Nuwe Devosie (Geert Groote, Florens Nadewijn en St. Lydwine van Schiedam).

Maar dit was veral Thomas se liefde vir die Bybel wat sy lewe oorheers. Daar word baie stories oor sy toewyding vertel. Hoe hy tydens die dienste hom so ingeleef het in die voordrag van Bybeltekste dat hy regop op sy tone gestaan en Bybel lees het. Hy het hom vervies vir mense wat nie toegewyd en ernstig was in hulle lees van die Bybel nie, of wat verveeld met die inhoud daarvan was.

Eintlik was sy houding oor die algemeen oor boeke wat ophef, eerbiedig. As ‘n mens ‘n boek gelees het, het hy geskryf, maak jy dit toe en dank die Here vir elke woord wat jy kon lees. Dan plaas jy dit met eerbied vir die wysheid daarin op die rak en sorg dat dit op sy regte plek staan. Die Bybel veral moet 'n mens met innige toewyding hanteer want dit is die skat in die aarde wat jy raakgeploeg het.

Hy het ook die Bybel in vyf groot dele oorgeskryf en baie positief gepraat oor die praktyk om nuwe manuskripte van die Bybel te produseer.

Hy was ‘n diep gelowige mens wat in sy alledaagse omgang met die Bybel en sy praktiese vroomheid ‘n groot invloed op ander uitgeoefen het. Eintlik was hy ‘n boekwurm. Sy beroemde uitspraak was dat hy vrede net werklik kon vind as hy in sy kamer besig was om die Bybel te lees. Maar dit was veral sy daaglikse omgang met die Bybel wat hom beïnvloed het. Deurdat hy elke dag die Bybel biddend gelees het en daaroor nagedink het, het dit deel van sy murg en been geword.

Geen wonder dus dat mense daarop wys dat die Navolging vol van bybeltaal en verwysings is nie. Iemand wat uit die Bybel leef, is iemand wat ook uit die Bybel skryf. Sy lewe en die Navolging is die teken van sy liefde vir die Bybel wat die geloofspraktyk en die lewenskuns dryf.


Maar afgesien van wie hy was en wat hy geskryf het, is dit veral sy konteks wat interessant is. Thomas is in 1379 gebore, teen die einde van die veertiende eeu. In die vorige eeu het Thomas van Aquinas ‘n teologiese sisteem ontwerp wat ‘n blywende invloed op die teologie uitgeoefen het. Maar sy werk is spoedig hewig gekritiseer deur die bekende dispuut tussen Duns Scotus en William van Occam. Hulle het oor die kleinste detail hewig met mekaar verskil. Een van die groot punte van debat was oor die verhouding van die Bybel as Openbaring met die menslike rede. Al die fyn tegnologiese debatspunte het veroorsaak dat teologie meer en meer ‘n intellektuele saak geword het. Hoe ‘n mens die Bybel verstaan het die fokuspunt geword in plaas van hoe ‘n mens uit die Bybel leef. Bekgevegte oor geloof was aan die orde eerder as ‘n lewe uit die geloof.

Kontrasteer nou met hierdie intellektuele bedryf, die liefde vir die Woord soos dit gevoed is in die lectio divina as die geestelike lees van die Bybel. 'n Mens kan nie anders as om in Thomas se praktiese geloofslewe uit die Skrif 'n teen-reaksie raak te sien nie. Jy lees die Bybel nie om slimmighede op te dis nie, maar om jou geestelike te voed en te vul.

Thomas se konteks was ook ‘n tyd van vulgêre, populêre godsdienstige aktiwiteite, dikwels swaar gelaai met ‘n groot klomp bygeloof. Mense was baie godsdienstig, maar op ‘n onbeheersde, uitspattige manier. Origens was dit ‘n swaarmoedige tyd. Mense het ‘n diepe innerlike pessimisme beleef. Hulle het veel gemaak van die kruis. Die kerklike leiers was meer in politiek as in die kerk geÏnteresseerd. Hulle was geldgierig en het hulle godsdienstige verantwoordelikhede eenvoudig geïgnoreer of gering geskat. Die gewone mense wat dit raakgesien het, het eenvoudig die kerklike leiers geïgnoreer en op hul eie na ‘n innerlike vervulling gesoek. Allerhande vroom praktyke het vir mense belangrik geword eerder as die Bybel en ‘n lewe uit die geloof.

Wanneer ‘n mens die Navolging lees, ontdek jy in baie van Thomas se uitsprake hoe hy reageer op die moeilike omstandighede van sy tyd. Hy is 'n kind van sy tyd wat mense in hul verwarring wil bring om by die egte bron van ons geloofservaring te gaan drink en daar geestelike gevoed te word. Hy het sy hervormingsdrif by die Bybel gevind, luisterende in eerbied na God se helder stem vir die geloof.


'n Mens het nie genoeg plek om die baie ander belangrike kante van Thomas se Bybelse leefstyl te skryf nie. Maar as 'n mens eers gaan stilraak en jou eie omgewing begin bedink, is daar nogal stof tot nadenke. Ons leef in die tyd van die groot teologiese debatte. En hoe meer ons oor al die historiese en literere detail punte aanteken, hoe meer roer die vraag in jou binneste: nou, en....? Is dit regtig waarom dit gaan? Is ons besig om die Bybel so netjies uit mekaar te trek dat ons nie meer weet dat dit 'n geestelike boek is wat ons in verwondering en in verrukking bring wanneer ons hart in die lees daarvan oorgegee is?

Wat my laat dink aan Jesus se bekende woorde oor die wolwe wat die trop skape oppas: lei hulle, vra Jesus. Voed hulle. Tydige woorde. Vermink en verskeur ons geloof? Of verwonder ons ons oor God se spreke?

Om iemand te verwond - die wese van die sonde

In Shusako Endo se boek (Silence) gaan dit oor die gelowige mens se gevoel dat in die verskriklike lyding van mense, God stil bly. Die motief van stilte word daarom dikwels in die boek genoem. Op ‘n stadium word die priester gevange geneem en in ‘n hut gegooi waar hy alle sin vir tyd verloor. Hy voel dit erg aan want hy het nie eers ‘n gevoel wanneer hy die belangrike kerklike feeste moet vier nie. Terwyl hy wil bid, voel sy gebede vir hom leeg. Sy aandag word afgetrek deur die wagter wat hom oppas en buite die hut aan die lag en gesels is. Hulle geselsery laat hom voel dat hulle hulle afvee aan hom en nie vir ‘n oomblik vir hulle steur aan sy lot nie. Dit is dan dat hy dieper nadink oor sonde: Sonde, dink hy, is nie dit wat mense normaalweg daaronder verstaan nie. Sonde is nie om te steel en te lieg nie. Sonde is wanneer iemand eenvoudig brutaal oor die lewe van iemand anders loop en heeltemal onbewus is van die wonde wat hy daardie mens toegedien het.

Ons is dikwels jammer en berouvol oor watter seerkry ons veroorsaak, dink ek toe ek hierdie woorde lees. En hoeveel wonde dien ons nie ander mense toe nie! Maar intussen is ons salig onbewus van die wonde wat ons ander mense aandoen waarvan ons nie eers bewus is nie.

En hoe diep is ons dan nie deur sonde verswelgd nie.

En dit beteken dat ‘n mens net deur meelewing sonde ontkom. Meelewing, fyn oplet, bedagsaamheid, twee keer dink, wag voor die mond, liefde in die hart. Dit is wat ons nodig het vir ‘n lewe in reinheid, ‘n lewenswyse wat ander nie skade doen nie. Wat my laat dink aan die wyse woorde so lank terug aan die mense op die berg gesê: dink nie net aan jou dade nie. Dink aan jou woorde. Hoe dikwels jy ander kwets (Raka!). En moenie dink dat jy daarmee gaan wegkom nie. Waaksaamheid is ‘n herhalende opdrag in Jesus se lewe: let op, dink wat jy doen, kyk na jouself (die balk!).

En dan, onnmiddellik nadat die priester sonde bedink, volg die wonderlike sin: “En toe, vir die eerste keer het ‘n opregte gebed uit sy hart opgeklink.” Om in die aangesig van die sonde te kyk, skok ‘n mens wakker en rig jou hart op God.

Wonderlike boek met diep nadenke oor lyding en sonde.

En tog is ons soekers...

Daar is al vir verskeie dekades ‘n groot belangstelling in die Weste vir die Oosterse mistiek – veral soos dit in die Japanse zen, die Chinese wysheid en die Indiese joga na vore kom. Veral meditasie is in die sentrum van belangstelling. Meditasie bring die liggaam in balans met die gees en gee aan ‘n mens die gevoel van balans en harmonie. Sommige mense wil niks van meditasie wees nie, terwyl ander weer voel dat daar ook in Bybelse tekste en Christelike kringe vorme van meditasie voorkom wat sekere ooreenstemming met Oosterse mistiek vertoon. Beide leer volgens hulle dat ‘n mens moet soek na self-beheersing. Beide bring die mens tot ‘n vrede wat al die aardse strydpunte agterlaat en mens bring tot self-verwesenliking. Beide wil beklemtoon dat ons al hoe meer menslik moet word in alles wat ons beleef. Beide aanvaar dat die mistiek die hoogste uiting van ‘n godsdienstige gees is.

Die houding teenoor die mistiek hang af van hoe ‘n mens Oosterse vorme van mistiek verstaan. Hulle verskil onderling baie. Wat egter duidelik is, is dat die Christendom diep moet nadink waarom die tradisionele vorme van godsdiens nie meer vir die Westerse mens bevredig nie. Wat veral opval is dat mense soek na allerhande praktiese, konkrete en liggaamlike vorme van mistiek. Dinge soos joga, reiki, aromaterapie en allerhande danse spreek nie net die mens se gees aan nie, maar ook sy liggaam. Die wilde populariteit van musiek, waar die mense se ervaring aangespreek word, bevestig hoe belangrik liggaamlike ervaringe is. Dit is vir mense nie genoeg dat hulle goed, aangenaam, gerieflik leef nie. Hulle soek na iets meer. Die Westerse samelewing het wonderlike informasie: ons weet alles, ken alles, beleef alles. Kliek op die net en jy het dit.

En tog is ons soekers na iets diepers.

Deur goed op te let wat die Oosterse mistiek vir die moderne mens bied, kan ons opnuut bewus raak van antwoorde wat lank reeds in ons eie tradisies te vinde is. Maar totdat ons dit doen, moet ons weet dat ons brein-godsdiens se dae getel is. Noudat ons al so lank die mistiek uitgeskuif het, het die tyd ryp geword om terug te gaan op ons spore en kyk wat het ons opgegee tot ons eie nadeel. Ons sal verbaas wees oor die antwoorde wat ons in ons eie geskiedenis sal ontdek en wat ons tot nuwe ervarings kan inspireer.

Ek voel 'n diepe liefde vir daardie gesig. Oor die mistieke liefde

Ek lees hier in Wenen die boek “Silence” van die bekende Japannese skrywer Shusaku Endo wat al dikwels vir die Nobelprys genomineer was. Sy besondere geskiedenis as Japannees wat katoliek in Japan grootgeword het is bespreek in Philip Yancey se boek oor hom (Japan's Faithful Judas).

Sien die bespreking van Yancey se boek by http://michellan.multiply.com/journal/item/26

Endo se boek gaan oor die verskriklik wrede en suksesvolle vervolginge van katolieke sendelinge in Japan in die sestiende en sewentiende eeu wat die bloeiende Christendom op die eiland feitlik volledig uitgeroei het. In die eerste hoofstuk vertel een van die priesters wat op pad terug is na Japan om die Christene daar te ondersteun en een van hul priesters te soek, Sebastian Rodriguez, van sy gevoelens op die eiland Macao waar hulle oorbly, aan die vooraand van hul lewensgevaarlike reis.

Hy dink na oor die opgestane Jesus se woorde aan sy dissipels: “Gaan na alle nasies en verkondig die evangelie aan almal. Wie glo en gedoop word, sal gered word en wie nie glo nie, sal veroordeel word.” Hy, skryf Endo in sy naam, sien Jesus se gesig voor hom terwyl hy hierdie opdrag gehoorsaam. Dan vervolg hy: Hoe het Christus gelyk? Die Bybel vertel dit nie vir ons nie. Die eerste Christene sien Jesus as Herder met ‘n kort mantel. Met sy een hand hou hy ‘n lam en met die ander hand sy staf. Hierdie figuur is bekend onder baie mense want dit is dieselfde beeld wat baie mense reflekteer. Dit is hoe die eerste Christene die sagte gelaat van Christus voorgestel het. In die Oosterse kerk het Christus ‘n lang neus, krullerige hare, ‘n swart baard. Daardeur het hy ‘n Oosterse voorkoms gekry. Die Middeleeuse kunstenaars het weer vir Christus geteken met die gesag van ‘n koning.

Maar hierdie gesigte kom nie by hom op op die vooraand van sy reis van verskrikking nie. Vir Rodriquez op daardie spanningvolle aand, dink hy egter aan die portret van Christus wat hy as jong tokkelok vir die eerste keer gesien het. Die Christus het een voet op die graf en in sy regterhand ‘n kruis. Op sy gesig is daar ‘n uitdrukking van aanmoediging, toe hy vir sy dissipels drie keer gesê het om sy lammers te laat wei. “Dit is ‘n gesig vol krag en sterkte. Ek het daardie gesig baie lief net soos ‘n man wat geboeid is deur die gesig van die geliefde.” Dit is hierdie woorde: “Ek voel ‘n diepe liefde vir daardie gesig” wat my raak, iets in my laat gebeur, ‘n moment van herkenning by my laat ontbrand.

Endo se boek is boeiend eenvoudig geskryf en bevat ook hoogs ontstellende materiaal oor die lot van die Christendom in die geskiedenis en die ongelooflike toewyding van Christene. Maar dit is nie die geskiedenis wat my so boei nie as die spiritualiteit in die boek. Die skrywer se karakters is hoogs menslik; bang, vreesbevange, geïrriteerd, agterdogtig. Maar hulle is ook begeesterd en, veral, in ‘n liefdesverhouding met Christus.

Dit is ‘n boeiende boek wat ‘n mens nog meer raak in die lig van Endo se eie verwerping deur sy mede-Japannese omdat hy ‘n Christen is en deur die Franse in die tweede wêreldoorlog omdat hy ‘n Japannees was. Vervreemding is ‘n sleutel-woord in sy boeke. Ons word ons tuiste ontsê, ons word verwerp en vervolg. Ons ondervind ‘n nag van duisernis, die donker nag van die siel. En tog, in hierdie donker, stormagtige nag, kan ons die liefdevolle aangesig van Jesus bekyk. Die sagte, sterk, aanmoedigende kyk voel. “Voed my, voed my, voed my....” En dan moedig uitreik na hulle wat ons vervolg.

Ons kan verwerp word en vervolgd wees. ‘n Mens kan uit woede en aggressie oor die menslike gesigte van gelowiges, jou geloof probeer afsweer. Maar, soos in Endo se geval, is daar die verborge krag wat ons gedurig terugtrek, nader na Hom, om Hom in die gesig te kyk. Ons kan selfs ons liefde wil opgee, maar altyd weer trek die groot liefde wat in ons losgekom het toe Hy ons aangekyk het, ons weer terug, nader na Hom. “Ek voel ‘n diepe liefde vir daardie gesig.”


Daar is tog een toneel in die Evangelies wat vir my iets laat sien van Jesus se gesig. Toe Petrus Jesus so maklik by sy vuurtjie verraai het, staan daar dat hy omgedraai het en na Jesus gekyk het. Toe het hy in trane uitgebars. Daardie gesig, daardie kyk.... Ek was ontrou aan die liefde en ek sien dit op Sy gesig....

Hoflike hardheid

Wenen is ‘n eerste-wêreld stad. Dit sien ek al toe die vliegtuig aan die daal is. Die lughawe is wel nie groot nie, maar besonder netjies en uitstekend georganiseer. ‘n Mens kry die beste behandeling van die oomblik dat jy van die vliegtuig afklim. Oral is daar aanwysingsbordjies, inligtingspunte, banke, trollies, kaartjiemasjiene en al die luukshede wat ‘n eerste-wêreld land kan aanbied. Die geriewe is oorweldigend. Die sneltrein, lui die advertensie op die lughawe, neem 16 minute om jou tot in die sentrum van die stad te bring en dit ruk jou sak met R120 (heelwat goedkoper as die R375 kwotasie wat ek gekry het om van Stellenbosch na Kaapstad lughawe geneem te word). Neem jy die bus is jy net R70 armer. Maar jy neem ook drie keer langer om in die stad te kom.

Ek staan by die inligtingtoonbank en wag om bedien te word deur ‘n jongerige Oostenrykse vrou. Sy lyk vir my so om en by die 35 jaar, hoflik, ordentlik, so normaal soos jou buurvrou om die draai. Sy bedien ‘n Moslem-vrou, kopdoek en al. Die vrou is seker so 50 jaar, nie so welsprekend nie, maar sy kommunikeer goed. Sy het duidelik hulp nodig. En terwyl ek die twee so staan en bekyk, kan ek agterkom die hulp kom nie te vrymoedig nie. Op elke vraag is daar ‘n een-sinnetjie antwoord.

Toe ek nader staan vir my eie beurt, verander die situasie. Ek praat maar Ingels, want lyk my sommige Oostenrykers hou daarvan om hul vreemde tale (behalwe Arabies natuurlik....) te oefen. Die vrou agter die toonbank is besonder behulpsaam. Sy ruk ‘n kaart hier uit, ‘n inligtingstuk daar, verkoop aan my ‘n treinkaartjie en gaan uit haar pad uit om vir my inligting te gee.

Ek sou seker goed reggekom het met Duits, hoewel die Oostenrykse uitspraak bietjie krom op die oor val. En ek sou my ook self kon help by die masjiene met alles wat ek nodig het om in die stad uit te kom. Maar dit is makliker om van aangesig tot aangesig hulp te kry, en dit nogal in Engels ook. En dit is boonop aangenaam ook, want die gesprek is lekker en gelaai met inligting wat alles vir my makliker maak.

Ek loop tog met ‘n troebel gemoed daar weg. Die distansie, vervreemding tussen mense soos dit tussen die twee vroue na vore gekom het, onstig my. En in die bus op stad toe val dit my op hoeveel gesluierde vroue met hul mans en kinders daar is, sodat ek wonder watter lewe lei hulle. En hulle teenwoordigheid is onmiskenbaar. Niemand in Oostenryk kan onbewus wees van die baie mense uit ander lande wat tussen hulle woon en werk nie. En natuurlik, niemand kan onaangeraak daardeur wees nie. Oral is daar Arabiese mans wat die vloere vee, die taxi’s ry, die busse bestuur, die kelners is. Wenen is, soos die res van die wêreld duidelik vir sy handwerk afhanklik van werkers uit ander lande.

Selfs binne hierdie groepe is daar duidelike ongelykhede. Waar ‘n mens gesinne met kopdoek-vroue sien, loop die man voor, die kinders in ‘n ry en die vrou met die dogters iewers aan die agterkant. In een geval loop die mans met klein tassies en sleep die vrou die groter tas sonder dat die vrou enige hulp van hulle kry.

Dit is, bly ek dink, een van hierdie vroue, reeds aan die verloorkant, wat voor my in die tou op die lughawe om hulp gevra het en so ‘n halfhartige ontvangs gekry het.

Wat my iewers so bietjie laat dink het aan die Leviet en die Priester in die Gelykenis van die Barmhartige Samaritaan: die mense wat die hart moet hê om ander se nood raak te sien, is dikwels die hardvogtigste – en dit op die allerhandste hoflike manier. Vrou agter die toonbank teenoor vrou aan die ander kant. ‘n Mens sou verwag dat dieselfde gender ten minste ‘n bietjie aanklank moet kan genereer. En het Foucault nie reeds 'n beroemde boek geskryf oor die feit dat ons wreder geword het hoe gesofistkeerder ons geword het nie?

Die situasie is eintlik hartverskeurend: die mense wat jy nodig het om die mees basiese dienste in jou land aan die gang te hou, is die mense wat jy die minste vertrou. Hulle lyk anders, praat anders, glo anders. Hulle is die vreemdelinge in jou poorte.

Terwyl ek Wenen uit die bus bekyk, besef ek skielik waarom die tien gebooie spesifiek vra om barmhartigheid teenoor vreemdelinge. Die Bybel weet hoe oud die verskynsel van ongasvryheid is. So oud soos die mensdom. En hoe diep ingewortel ons xenofobiese vooroordele is – soms veral teenoor hulle wat ons omgee nodig het.

Daardie vrou agter die toonbank is tien teen een, 'n godsdienstige Oostenryk, ‘n ordentlike kerk-mens. Voor haar sien sy egter nie die vreemdeling in haar poorte nie. Voor haar sien sy nie ‘n mens wat onseker is en ondersteuning soek nie. Voor haar sien sy ‘n gesluierde vrou, ‘n vrou uit ‘n ander kultuur, godsdiens. Eintlik sien sy voor haar ‘n vyand. En met ‘n ordentlike, saaklike houding gee sy vir daardie vrou die allerminste wat sy kan. Om net daarna vir my, wat eintlik daarsonder sou kon klaarkom, meer te gee as wat ek vra.

Xenofobie is nie net ryp in Suid-Afrika nie. Dit leef in ons allerharte.

Die Samaritaan het die ander een in nood gesien, raakgesien en moeite gedoen. Stilgehou, tyd gegee, aandag bestee, wonde verbind, op ‘n pakesel gelaai, na ‘n veilige plek geneem en gesorg dat die slagoffer gesond verpleeg word. Ons lees hierdie verhaal, dit raak ons en ons herken onsself in ons hoflike hardvogtigheid, terwyl ons begeer om die omgee-hart van die Samaritaan te hê.

Of is hierdie hele verhaal ‘n soet sentimentele storie wat die harde realiteit onderskat? Waar dan, sal die vrede onder ons vandaan kom, die kring van geweld deurbreek word?

Die vrou voor my in die tou het ‘n oomblik stil gestaan, kennelik om nog ‘n vraag te vra. Maar sy het sekerlik besef sy moet maar liewer nie die ordentlike, netjiese dame agter die toonbank verder uitvra nie. Sy het omgedraai en weggestap.

Hy glo wat hy sê....

Ek sit in ‘n gesprek met ‘n kollega en praat oor ons vakgebied. Ons dink na oor die groot winspunte van die afgelope jare: ons is gelukkig al jare verby ‘n fundamentalistiese lees van die Bybel. Ons historiese ondersoek van die Bybel het vir ons wonderlike inligting gebied oor die tyd en wêreld van die Bybel. Ons ontdek nog feitlik daagliks nuwe dinge oor ons wetenskap wat ons help om moeilike probleme in die Bybel beter te verstaan.

Hy vertel my dat hy aan ‘n universiteit gestudeer het onder ‘n professor wat hom besonder geïnspireer het. Dit het vir hom altyd gelyk of die professor glo wat hy vir sy studente sê. Daar was iets aan die professor se spiritualiteit wat hom as student geraak het en omvorm het. Dit is dus nie soseer wat die professor gesê het wat hom geraak het nie. Dit was eerder die manier waarop die professor betrokke was by sy werk wat hom geïnspireer het. Die man het ‘n spiritualiteit gehad wat sy leerders so aangespreek het dat hulle verder in sy vakgebied wou spesialiseer.

Ons weet vandag dat die leser van die Bybel die verstaan van die Bybel bepaal: iemand wat ‘n katoliek in Amerika is, lees die Bybel anders as ‘n Gereformeerde vrou in Reddersburg. Bybelnavorsing het ons al navorsing hieroor gedoen. Net so sal ons geestelike ingesteldheid, ons geestelike rypheid en insig, ons interpretasie van die Bybel bepaal. Wanneer ons byvoorbeeld oor die briewe van Paulus praat, sal ons moet vra watter rol ons spiritualiteit daarin speel. Maar ons spiritualiteit gaan verder as dit: dit raak ook die etiek van Bybel-interpretasie. Met watter geestelike instelling benader ons ons verantwoordelikheid om die Bybel te interpreteer? Watter geestelike waardes dryf ons in ons lees van die Bybel? Dit is nie net interessante vrae nie – dit is lewensbelangrike kwessies. Dink maar net watter verskil antwoorde op hierdie vrae sal maak aan die debat oor die opstanding!

Van verwildering tot verwondering

Ek lees vandag in een van die Britse koerante dat ‘n plaaslike kerkleier waarsku dat die internet en sy verontpersoonliking van menslike kommunikasie ‘n groot uitdaging bied omdat mense hul sosiale behendighede verloor. Die mens raak al hoe meer geïsoleerd in ‘n virtuele wêreld. Daar is dikwels nie meer direkte, gesonde en helende persoon-tot-persoon kommunikasie nie. ‘n Mens word nie meer geslyp word om ander in ag te neem en vir hulle om te gee nie, maar jy is so in jouself gekeer dat alleen maar jou eie behoeftes en begeertes as jou wet geld.

Dit is inderdaad ‘n uitdaging. Dit is asof ons verby individualiteit in volslae solipsisme, oftewel, afgesonderdheid verval. ‘n Mens kan ‘n totale lewe op jou eie voer met die minimum van kontak met ander. En as jy kontak het met ander, kan jy hulle “inkoop” deur hulle te betaal vir hul dienste sonder dat daar veel van interaksie plaasving. Jy is eintlik nie meer ‘n individu in ‘n groep mense nie, maar afgesonder in ‘n wêreld van jou eie.

Die mistiek ‘n ontmoeting van God met die mens waarin ‘n besondere band en eenheid tussen hulle ontstaan. Vir baie vroom mense is hierdie mistieke benadering “gevaarlik” omdat dit, sê hulle, ‘n hoogs subjektiewe ervaring is waardeur mense maar net ‘n geestelike “kick” soek. Hierteenoor beklemtoon baie mistieke skrywers deur goeie voorbeelde, dat die mistiek altyd weer vir mense aanspoor tot sosiale betrokkenheid. Iemand wat deur God aangeraak is, sal uiteindelik vir God se wêreld en vir ander mense omgee. Baie mistici het eenvoudig geleef, vir die armes en die randfigure omgegee en ‘n lewe van sosiale geregtigheid nagejaag. Karl Rahner het byvoorbeeld veral in sy later jare sterk aangedring daarop dat ons in ons huidige wêreld ‘n politieke heiligheid nodig het waarin ons omgee vir mense wat in nood is en ly. Die mistiek kan nie solipsisties wees nie, asof elkeen maar op sy eie een of ander geestelike ervaring kan hê nie.

En tog kan ‘n mens nooit wegkom daarvan dat die mistiek altyd ‘n hoogs individuele ervaring is nie. ‘n Mens kan binne ‘n groep mense in ‘n erediens, in ‘n geestelike byeenkoms, in ‘n bybelstudie-groep besondere spesiale ervaringe van God beleef. Maar iewers is die mistiek steeds weer die mens wat alleen in die teenwoordigheid van God in stilte staan. ‘n Mens ontdek op ‘n oomblik in jou lewe dat jy bewus raak van ‘n goddelike liefde sonder dat jy dit met jou brein uitpluis of insien. En die geestelike reis wat deur so ‘n ervaring gestu word, is ‘n reis wat ‘n mens van sy skerp, skewe kant reinig, ‘n reis waarin ‘n mens al dieper besef hoe kosbaar jou verhouding met God is en wat uiteindelik uitloop op die toenemende heiliging van ‘n mens se lewe. As individu word ‘n mens dan opgeneem in ‘n verhouding met God wat God ook met mense van alle tye en plekke aanknoop. Op die manier word ‘n mens deel van God se geestelike gemeenskap.

Waarom is hierdie spesiale, individuele ontmoeting uiteindelik so belangrik? In ons wêreld word die mens super-individueel, solipsisties, in sy of haar klein wêreld teruggedring, uit totale eensaamheid. Ons leef in ‘n massa-wêreld, waar mense dikwels desperate pogings aanwend om aandag te trek – omdat hulle so alleen is, so op hul eie aangewys is. Hulle tree dan vreemd op, trek onortodoks aan of soek desperaat na hulle vyftien minute van roem. Soms is dit 'n tydelike rebelsheid, 'n goedige gespot, maar heel dikwels verberg sulke gedrag diepe eensaamheid of verwildering. Hulle is eintlik nie individue wat saam ‘n groep vorm nie of hulle self deel voel van ‘n groep nie. Iewers het hulle ook nie meer ‘n gevoel dat hulle in ‘n verhouding met die Ander staan nie – hulle lewe draai om hulle self. Dit word iewers ‘n narcistiese bestaan. Om hulle is ‘n groot, onsimpatieke wêreld waarin hulle voel hulle geen plek het nie. In die mistiek word hierdie geslote bestaan oopgebreek. ‘n Mens word bewus van die Liefde wat in jou lewe ingegiet word, dat dit van God kom en dat ‘n mens hierdie liefde met God se wêreld deel.

Narcisme en self-liefde kan nie mistiek wees nie. Want die mistiek beteken juis dat ‘n mens uit jou ingekeerdheid in jouself opgeneem word in ‘n liefdevolle gemeenskap met God wat ‘n mens deel met die mensdom. Die mistiek stroop die mens juis van sy verwildering en bring hom of haar tot verwondering oor die Goddelike liefde vir die mensdom.

Kaptein

Ons kyk vanmiddag die toets tussen die Springbokke en die All Blacks in ‘n sportkroeg in Cambridge. Dis lekker kyk, die atmosfeer is gemoedelik, die ouens sit vasgenael.

Daar is aan beide kante entoesiastiese ondersteuners. ‘n Fout wat ‘n span maak, ontlok gepaste hoonlag van die ander span se ondersteuners. Maar die ondersteuners van die manne in swart is duidelik stiller. Duisende kilometer van die stadion sit mense voor groot skerms en volg elke beweging, juig entoesiasties oor die uitblinkers en geniet elke oomblik van die spel.

As Morne Steyn die laaste van sy skoppe misskop, kreun almal van jammerte kliphard. Hulle wou graag saam met hom die volmaakte getal behaal.

Maar dit is toe John Smit naby die einde van die wedstryd van die veld af kom, dat man en muis onder die toeskouers in die sportkroeg spontaan hande klap terwyl die kamera wys hoe die skare ook die man van die oomblik met groot applous beloon. Hy het pas die rekord gebreek vir die kaptein wat die meeste toetse gespeel het. Dit is meer as net ‘n entoesiastiese applous – daar is egte bewondering vir iemand wat nie net lei nie, maar van vooraf lei. Hy het ‘n trotse rekord met ‘n wêreldbeker-sege agter sy naam. Hy kommunikeer maklik. Hy praat lekker Afrikaans. Dit is dus applous gekoppel met respek en met waardering.





Om kaptein te wees van enige span, is al klaar ‘n groot uitdaging. Maar om Springbok-kaptein te wees, kan ‘n baie ondankbare ding wees. Daar sit ‘n paar miljoen eksperts langs die veld en voor die televisie, elkeen met sy eie idee’s omtrent die spel en met sy eie voorkeure vir die kapteinskap. Jy is terselfdertyd die leier van leiers. John Smit speel in ‘n span met mense soos Victor Matfield wat self kaptein is. Ook moet hy ‘n span met hoogs talentvolle mense bymekaar hou en nog sy afrigterspan ook in gedagte hou.

Dan is daar ook gedurige debat of hy werklik die beste speler in sy posisie is. En nog ander dink daar is manner uit ander provinsies wat die taak net so goed soos hy sou kon doen.

Dit is nie altyd maklik om kaptein te wees nie. Om in sulke omstandighede jou span te kan aanvuur, motiveer, lei, ondersteun is ‘n reuse-uitdaging. Maar dit is juis wat iemand ‘n groot kaptein maak: as hy in omstandighede waarin ander terugsak, stilweg die leiding neem.

Sommige ondersteuners dink dat Smit se waarde veral blyk wanneer hy nie speel nie. Wanneer hy nie speel nie, sê hulle, kan ‘n mens dit agterkom aan die spel van die span.

In die lewe is dit ook so. Die sterkste leiers is dikwels hulle wat in stilte uitblink. Dit is eers die dag as hulle nie meer daar is nie, dat jy agterkom wat jy gehad het. Juis daarom is hulle sulke spesiale mense. Ons geestelike lewensreis wil ons hierop instel: wat saak maak is nie wie wat oor ons kwytraak nie. Eintlik is die applous van ander ook nie regtig belangrik nie. As dit kom, is dit goed. Maar wat regtig tel is of 'n mens op so 'n manier leef dat jy mense om jou kan inspireer om alles te gee en of jy die spel op die beste manier speel en dien. Jy moet so lei, dat jy, sonder om daarna te soek, respek inboesem.

Vlieg teen die muur

Langs ons op die vliegtuig sit ‘n Engelse meisie wat opgewonde op pad huis toe is. Sy was drie maande in Kenia waar sy in ‘n dorpie in die allerhaglikste omstandighede gewerk het. Sy het, vertel sy, op die misvloer van die hutjie waar sy gebly het, geslaap – en die skielike trek op haar vrolike gesig vertel ‘n eie verhaal toe sy die herinnering aan daardie nagte bedink. Toe ons op Heathrow land, is sy die ene glimlag, van oor tot or. Duidelik oorvloediglik bly om by die huis te wees.

Ons klim af in die reuse nuwe eindpunt 5 gebou van die Britse lugdiens. Eerste wêreldse tegnologie. Massas mense wat soos miere uit vliegtuie skarrel, in groot breë gange om kits-kits en indrukwekkend effektief deur al die burokratiese prosesse te gaan voordat hulle deur die deure in die alledaagse wêreld weer met hul lewens begin. Hier is die ontwikkelde wêreld. Groot, belangrik, presies, blink en effektief. En om jou, in hierdie woelige bestaan, soek jy verniet vir ‘n enkel arm mens, of iemand wat maar net ‘n bietjie armoedig lyk.

Ons doen later die middag inkopies by ‘n groot kettingwinkel. Alles is blink, skoon, netjies en, resessie ten spyt, is die inkopie-waentjies tjok en blok. Nie vol nie. Tot oorlopens toe vol. Ek kan nie help om dit raak te sien nie. Oorvloed.

In Kenia slaap mense op misvloere. Hulle kan nie ‘n lig aanskakel om ‘n boek te lees nie. Hulle het nie ‘n hospitaal nie. Daar is nie ‘n groot kettingwinkel nie. Geen televisie-program om na te kyk nie. So af en toe sal hulle miskien ‘n sagte dreuning in die hemel hoor en hoog-hoog in die Afrika hemel ‘n blink vliegtuig deur die lug sien kruip.

Ek bly dink aan die jong meisie langs ons op die vliegtuig. Sy was so opgewonde soos ‘n kleintjie by ‘n krismisboom vol blinkste presente. Sou haar Afrika-avontuur haar blydskap om te kon teruggaan soveel groter gemaak het as wat dit normaalweg sou wees?

Ek sou wat wou gee om vanaand ‘n vlieg teen die muur te wees in die kamer waar die jong meisie vir haar familie en vriende in die lekker gemaklike eerste wêreldse huis vertel van haar Afrika-avontuur.

Reg vir die...

reis. 'n Reis is soveel lekkerder as jy dit deel. Met mense na aan jou. Ons is op pad na ons koloniale meesters se tuiste, 12 000 kilometers ver. Om die familie daar te gaan ontmoet waar hulle nesgeskop het en te kuier, maar ook vir 'n tawwe tydjie van deel met kollega's wat 'n mens nie aldag sien nie.

Iets om na uit te sien.

Dis maar soos ons geestelike reis....

Spiritualiteit as self-verbetering? Oor selfbeheptheid en nietiging....

Ek kyk vandag na ‘n program oor meditasie in die Malmesbury gevangenis. Die inwoners, waaronder veral ‘n paar gewone Afrikaanse mans, het ‘n Boeddhistiese groep gekry om hulle te help om te leer mediteer. Dit is indrukwekkend om die groep te hoor dreunsing, met al die bypassende kleredrag, gebare en seremonies.

Een van die inwoners vertel dat hy deur sy meditasie besef het hoe gewelddadig hy vroeër was en hoe hy gewetenloos ander seer gemaak het. ‘n Ander een, weer, vertel van ‘n gesprek met sy pa waarin hy, tot sy pa se ontsteltenis, vir hom gesê het dat hy nie uit die tronk ontslaan wil word nie, want as hy eers weer buite die tronk in die besige lewe is, het hy nie meer tyd vir homself en vir sy innerlike versorging nie. Hierdie man het iewers geleer om nie net te lewe nie, maar om te kyk hoe sy innerlike bestaan deur sy lewe geaffekteer word. Hy het besef hoe kosbaar is ‘n mens se siel.

Dit was ‘n interessante, selfs boeiende gesig om hierdie harde mense uit ‘n harde verlede te sien soek na die geestelike weg. Deur meditatiewe tegnieke kom hulle tot ‘n innerlike reinigingsproses. Dit is duidelik iets wat hulle, soos een dit stel, transformeer, wat van hulle ander mense gemaak het as wat hulle was – stiller, gefokusd.

Wat my aangryp is hoe gekonsentreerd hulle ingestel is op die belewing van ‘n groter ervaring. Die hande is, tipies, in ‘n gebedshouding saamgevou, die liggaam op ‘n mat in ‘n stil posisie, die kop word gereeld vooroor, op die grond gebuig. Klanke stroom egalig, stilweg, melodieus uit en resoneer met liggaamsgebare en –bewegings.

Maar tog kan ek ‘n afstand in my aanvoel oor waarop dit alles sal uitloop. Ek voel selfs ‘n bietjie argwaan, nadenkend oor hierdie self-gerigtheid en self-verbetering waarop hulle meditatiewe proses ingestel is. Die inspanning is groot. Die asem moet beheer word, ervaar word sodat, vertel hulle, ‘n mens vergeet van ander dinge en bewus is van die hier en die nou. Jy moet jou instel op jouself en hoe jy tot innerlike rus kom. In ‘n sekere sin is daar afstand neem van die onnodige en fokus op die kern.

My gevoel van argwaan het my laat nadink oor die element van nietiging wat so ‘n groot rol in die mistiek speel. Die mens wat biddend na God verlang, raak op ‘n stadium bewus van God se teenwoordigheid. Dit “skemer” as te ware deur dat hy of sy nie meer alleen, verlangend is nie, maar dat Iemand by hom of haar is. Of, soos dit gestel word, ‘n mens raak nou bewus dat God die kern van jou ervaring is. Hierdie teenwoordigheid raak jou so aan, dat jy van jouself vergeet. In hierdie moment van ekstase, verloor jy jouself juis in die grotere teenwoordigheid van God. Dit is dan dat jy die gehegtheid aan jouself kwyt raak. Wie jy is, wat jy doen maak nie regtig meer saak nie. Jou hart is lank nie meer verkleef aan jouself nie. Hoe sterker die ervaring van God, hoe sterker die onthegting aan jouself. Jy is juis nie meer bewus van jouself nie. Jy dink nie oor jouself nie, jy word juis minder – sodat God meer kan word. Alles wat met jou te doen het, word nietig. En God word alles. Dit is oorweldigend, hierdie gloeiende binnekom van God in jou lewe.

Ek is aangegryp deur die ystere greep wat die gevangenes in Malmesbury se tronk op hul lewens uitoefen. Die bewussyn van die oomblik, die vergeet van die verlede wat jou in sy greep hou en die konsentreer op wat werklik saak maak. Dit is inderdaad ‘n stukkie nietiging.

Maar tog wonder ek of Bybelse tekste tog nie vir ons wil neem na ‘n dieper stuk nietiging nie. Want in die mistiek gaan dit nie net om sekere dele van jou bestaan agter jou te laat en om iewers iets van ‘n verlore self terug te vind nie. Ek leef nie meer nie... skryf Paulus. Hy moet meer word... sê Johannes. Nie my wil nie... worstel Jesus.

Die ervaring van die egte paradys beteken dat ‘n mens die bewussyn van jou bestaan opgee. Paulus leer dit sterk: ek leef nie meer nie. Dit gaan nie om my self-verbetering en –progressie nie.

‘n Mens gee jou lewe, jou bestaan op vir die Lewe en die Bestaan by God. Jy begeer hierdie lewe by God bly en gee jou eie nietige bestaan dankbaar prys vir die groter werklikheid, omdat jy in die teenwoordigheid van die liefdevolle God staan, by die Ander een, met jou gelaat voor die Sagte Gelaat van God.

Iewers is hierdie innerlike bekyk van jou eie siel so lou, vreemd en selfs uitsigloos. Dis eensaam, hierdie stil word saam met jouself. Dit maak ‘n god van dit wat juis nietig is en wat in vergetelheid verval. Hoe lief ‘n mens jouself ook al het, is die self-liefde net sinvol as dit in relasie met die Liefde van die Ander beleef word. Liefde vir die self deur die self is ‘n vreugdelose sug na die self, eintlik selfsugtigheid.

Die skokkende ervaring van die lewende God se genade. En ons oorgawe daaraan in kinderlike vertroue.

Karl Rahner (1904-1984) was een van die groot teoloë van die twintigste eeu. Hy het diepsinnige werke geskryf, volgens sommige van die moeilikste tekste in die moderne teologiese wêreld. Hy het graag oor temas geskryf wat die lewe van die kerk ten nouste raak. Hy is veral beïnvloed deur die spiritualiteit wat in die tradisie van Ignatius van Loyola gestaan het. Vir Rahner was die direkte menslike ervaring van God ‘n passie. Hy het dit as die hart van sy teologie gesien.

Een van sy bekendste werke waarin hy hieroor skryf, is sy “Brief van Ignatius aan moderne JesuÏte” waarin hy, self Jesuïet, die spiritualiteit van Ignatius “vertaal” in ‘n moderne konteks. Ignatius, skrywer van die klassieke Geestelike Oefening (sien elders op die blog), se geestelike oefening wat ingestel om die mens mistagogies te begelei in die goddelike ontmoetingsproses.

In die brief skryf Rahner asof hy “Ignatius” is. Hy hervertel Ignatius se lewe in ‘n twintig-eeuse konteks. Hy onthou dat hy God twee keer direk ervaar het (hy verwys na twee geleenthede in Ignatius se lewe). Hierdie ervaring het hom gedryf om met mense te praat oor God. Hy vier God se genade. Hy praat oor Jesus as die Gekruisigde en Opgestane Een wat mense vrygemaak het in God se vryheid.

Dit was nie ‘n ervaring waaroor hy allerhande slim teologiese dinge kan kwytraak nie. Dit was ook nie ‘n ontmoeting met sensasionele, buitengewone ekstatiese gawes nie. Hy het bloot net God ervaar, “die naamlose en ondeurgrondelike, stil en tog so naby.” Hy was by God, gewoon en direk het hy naby aan God gekom en dit het hom deurgrondelik getransformeer. Hy het nie geluister oor hoe mense praat oor God nie. Dit was nie ‘n mooi preek wat hom in sy hart gegryp het nie. Hy het God self beleef en dit het hom getransfomeer.

Hierdie stelling dat ‘n mens God ervaar het, kan heel mooi en onskuldig klink vir godsdienstige mense. Maar eintlik is dit skokkend. Want vandag praat ons nie eintlik meer so in die kerk nie. Ons sit in kerke en in Bybelstudie-groepe al pratende oor God sonder dat God by ons is. Die kerk het in baie opsigte selfs ‘n plek geword waar mense nie kan verduur om in stilte alleen by God te wees nie. Hulle hou van besig-wees, ons geniet die lekker aktiwiteite, die kerk lewe, dinge is aan die gebeur. Dit erediens weergalm onder die orkeste en die luidsprekers en die getuienisse en die gebede. Ons kuier lekker knus en geselling saam met ander gelowiges en vorm selgroepies waar ons mekaar se laste drae en saam vriende kan wees. In ons gedagtes is daar eintlik nie meer plek vir God, veral nie vir ‘n onbegryplike God wat al ons verstand te bowe gaan nie. Ons het God netjies in ons Bybelstudie-gidse verklaar en ons preke help ons om ons lewens met opwindende gebeurtenisse en aksies te vul.

Alles wat die kerk sê, skryf Rahner, die totale geestelike begeleiding van die mens deur die predikant, wil uiteindelik die aandag vestig op die onbegryplike, onpeilbare, genadige ontmoeting met God, die stile eenwording met en ervaring van God in ‘n atmosfeer van totale oorgawe en vertroue. Wat tel is dat God en die mens mekaar direk ontmoet, van aangesig tot aangesig teenoor mekaar staan. Dit is, skryf die katolieke teoloog, presies die bevrydende ervaring wat Luther ook gehad het – hierdie direkte ontmoeting met God en die kragtige uitstorting van God se groot genade in sy hart. Geen preek, geen Bybelstudie, geen huisbesoek nie. Alleen maar, iewers in die stilte van alleenheid hierdie oorweldigende besef: God het my in genade kom vrymaak en in God se vryheid opgeneem. Ek sal nie meer as ‘n slaaf van ander en van myself leef nie.

Los maar daardie teologiese slimmighede wat ‘n stortvloed van gedagtes, redenasies en woorde op ander aflaai. Vergeet maar van getrou wees aan die kerk en om die kerklike strukture te probeer beskerm. Help mense om verby die sigbare, uiterlike dinge te beweeg en om van behendige slimmighede te vergeet. Wys hulle op die onmoeting met God wat onmeetbare vreugde en liefde bring, nie net in hierdie desperate wêreld van ons nie, maar ook wanneer hulle op ‘n dag hulle koppe neerlê en die angs vir die dood hulle oorval. Waar die kerk dit doen, sal die kerk egte lewe ontdek, sal mense bevry word, vry van hul eie, onvervullende godsdiens, vry van leë, besige, ontrustige, haastige gejaag agter godsdiens aan en vry om in vreugdevol in God se oneindige, onbegryplike, onpeilbare, onmeetlike liefde te gaan rus. Dit is spiritualiteit. Hier is die Gees teenwoordig. Die Heilige Gees.

Navolging van Christus?

Een van ons gerekende teoloë sê ‘n paar jaar gelede in ‘n gesprek met my dat hy onvrede het met Thomas a Kempis se Navolging van Christus. Watter arrogansie, merk hy op, dat ‘n mens op navolging van Christus aanspraak kan maak. Hy, vermoed ek, dink steeds aan die Latynse titel van die boek, Imitatio Christi. Hy het waarskynlik gedink dat ‘n mens eerder ‘n volgeling van Christus moet wees, ‘n dissipel. Maar ‘n “nabootser” – dit kan nie, dit is niks anders as menslike hubris nie. Niemand kan dink om soos Christus te wees nie.

Hy is natuurlik reg.

Behalwe dat Thomas a Kempis sy beroemde boek, die mees geleesde boek, naas die Bybel, van alle tye, sekerlik nie so gesien het nie. Veral nie Thomas, met sy diepe aanvoeling vir die mens se afhanklikheid van God, nederigheid, verganklikheid en voorlopigheid.

Waar kom die misverstand in? Thomas begin sy boek met die aanhaling uit Johannes 8:12 (dit is al veelseggend dat die Bybel aan die begin van sy boek staan – die vertrekpunt daarvan vorm). “Wie my volg, sal nooit in die duisternis lewe nie, maar sal die lig hê wat lewe gee.” Dit is woorde van die Here, skryf Thomas, wat ons maan hoe om sy lewe en optrede na te volg. Dit, voeg hy by, sal ons verlig in en bevry van ons blinde harte, ons verharde innerlike – waarmee hy na Markus 10:5 sinspeel. Laat ons hoofdoel wees om na te dink, te mediteer oor die lewe van Jesus Christus.

Wat vir sommige inderdaad ‘n bietjie arrogant kan klink.

Maar vir Thomas is ons nadenke oor Christus juis om ons harde, arrogante harte stukkend te breek. Ons kan die Bybel uit ons kop uit ken, skryf hy sonder dat ons ‘n stekie liefde in ons kan voel. n Mens kan allerhande slimmighede bedink. Jy kan ure oor berou praat, sonder dat jy ooit berou voel. Ons blinde, harde harte kan ons net agterlaat as ons deel word, konform raak aan Christus.

Ons bedink dus nie die lewe van Christus om uit te vind wat Christus dus alles so mooi gedoen het en nou doen ons dit ook agterna nie. Die lewe van Christus is ‘n lewe waarin God se krag aanwesig is. As ons Christus bedink, bring dit ons ook in God se teenwoordigheid. Ons kom agter dat ons niks kan doen om ‘n jota of ‘n titteljtie van ons lewe te verander nie.

Ons kyk na die lewe van Christus en ons sien ‘n goddelike liefde in Hom aan die werk. Dit raak ons, verander ons, maak ons nederig, laat ons smag om ook daardie liefde in ons eie lewens te ervaar. Ons sal alles prysgee, roem, eer, besittings – al die leeghede en ydelhede van ons bestaan, as ons net in die God se intieme liefde kan leef. Daarom, as ons Christus volg, ontdek ons dat God alles is, dat ‘n mens, soos Christus, jou eie lewe prysgee, as jy God se liefde as wins kan kry.

Wat tel, regtig tel, wat saak maak, is om in Christus se lewe, die goddelike teenwoordigheid te ervaar, daardeur oorweldig te word, meegesleur te raak deur die onstuitbare krag daarvan en te verlang dat alles in jou wat hierdie liefde terughou, stukkend gebreek sal word.

Wat ‘n ramp dat ‘n mens deur jou vooroordele oor een woordjie, die stortvloed van woorde oor God se liefdevolle teenwoordigheid in Christus kan miskyk! En dat ‘n mens daardeur jouself die voorreg ontsê om die Navolging van Christus te lees.

Ons onvergeeflike foute. Oor die transformatiwe krag van transformasie.

Om foute te maak waaroor ons sleg voel, is ‘n alledaagse ervaring. Ons menslikheid beteken juis ons onvermoë om volmaak te wees.

Ons troos onsself dikwels met die volkswysheid dat almal foute maak. Die belangrikste is om uit ons foute te leer, dink ons.

Maar somtyds maak ons foute waarvoor ons onsself nie kan vergewe nie. Die foute gaan woon in ons diepste binne as etterende wonde waar hulle sweer en ons innerlik siek maak.

Ons worstel met ons verwyte - as ons tog maar nie... Het ons tog maar net daardie een woord nooit kwytgeraak, daardie een daad nooit gedoen nie... Hoe kon ek so iets oor my lippe kry, hoe kon ek dit aan iemand anders gedoen het?

Ons kan onsself nie vergewe vir wat gebeur het nie.

Ons kan liefdevolle mense wees wat ander lief het, selfs tot die punt dat ons hulle vir foute vergewe waarvoor ons onsself nie wil vergewe nie. Dit terwyl ons hard en onvergewensgesind oor onsself is.

Ons het ons naaste lief, maar ons faal in die eenvoudige opdrag om onsself lief te hê. Daarom word ons gevangenes van ons eie verlede, vasgketting deur ons foute, deur die negatiewe. Ons destruktiewe verlede breek ons verder af.

Die oplossing is eenvoudig dat ons onsself moet liefhê. Ons moet die wonde wat ons onsself toedien verpleeg en heel.

Ons moet leer om met liefde teenoor ons foute te handel. Ons moet onsself kan vergewe.

Ons kan dit doen deur eenvoudig bloot te aanvaar wat verskriklik verkeerd gegaan het, aan te gaan met ons lewe en die foute van die verlede agter te laat.

Of ons kan dit doen deur te aanvaar dat ons foute ons geestelike lewe in 'n bepaalde rigting gestuur het wat uiteindelik tot ons eie beswil was, dat ons foute ons laat besef het watter negatiewe kragte in ons kan werk en hoe versigtig ons moet lewe, naby aan God.

Om so ons foute te aanvaar en diep na te dink, te mediteer oor die skerp kante, die verkeerde, donker oomblikke in ons pelgrimsreis, kan terapeuties wees. Ons kan getransformeer word, genees word, juis deur ons foute, deur in te sien hoe die negatiewe ons nader bring aan God.

Maar daar is 'n dieper verborgenheid. As ons bedink hoe die diep wonde wat ons onsself toegedien het, ons eintlik in ons geestelike reis verander het, is dit al self weer 'n verdere stuk transformasie. Dit is 'n verborgenheid: ons bedink hoe ons foute ons lewe gestuur het. Maar jare later, as ons oor daardie nuwe rigting in ons geestelike reis nadink, gee dit opnuut weer rigting aan ons lewe. Ons beleefs iets msitieks: om te dink hoe ons verander het!Dit raak iets dieps in ons. En dit bring groter genesing.

Jy moet vir jou naaste lief wees, maar ook vir jouself.

Die dodelike sleur van elke dag

Ons sleep ons dikwels deur die lewe. Ons sloof ons af, ons ploeter van oomblik tot oomblik. Die dodelike roetine, die neerdrukkende herhaling van gesukkel. Die innerlike moegheid. Die donker, dikwels, van depressie.

Hoe gemaak?

As die mistieke mens hierop antwoord: vind God in jou afslofende geploeter, beteken dit een ding. Dit is tyd om tot rus te kom. Dit is die regte oomblik om stil te word. Dit kan letterlik wees: om een kant toe te gaan, ‘n deur toe te maak, kop te buig en tot God te roep in vrede. Dit kan figuurlik wees, om vir jouself oor te gee aan God, net vir ‘n oomblik diep in jouself te sê: Here, neem hierdie afslofende lewe van my en heilig dit. Wees by my. Gee vir my innerlike vrede.

Dit sal nie altyd die gesloof en geploeter tot ‘n einde bring nie. Maar dit sal vir ons die rus en stilte laat vind waar God weer kom woon en ons hygende hart asem skep.

God is by ons, ook in die gesloer van elke dag.

"Ek is in 'n verhouding!"

Geskilder deur Cindy Davis: Bruid

Iemand skryf nou die dag iewers: ek het so gereeld vir die kerk gegee, soms selfs ‘n tiende, maar nou gaan ons firma bankrot en ek sien geen uitweg nie. Dit is harde woorde. En in ons godsdiens dink ons dikwels só: Ek gee sodat God weer aan my sal gee. Ons het ‘n kontrak met God waar die verpligtinge van die partye netjies uitgespel is.

Dit is ‘n mooi Bybelse boodskap dat God ons ryklik seën, ook materiëel. Maar Spiritualiteit wil ons dieper en verder neem, want wat saak maak in ons godsdiens is nie wat ons daaruit kry nie, maar om wie dit daarin gaan. God sluit nie met ons ‘n “kontrak” nie. ‘n Kontrak is ‘n koue, kontroleerbare afspraak op papier waarin verpligtinge tussen partye uitgespel word. So ‘n stel reëls bepaal dan wat tussen mense gebeur en hulle word absoluut daaran gebind. Dit gaan om regulasies, verpligtinge, eise en bindende afsprake “Jy presteer teenoor my en ek sal op my beurt weer teenoor jou presteer.”

Dieselfde afwyking gebeur wanneer ons ons godsdiens in terme van “ek glo die waarheid” en “jy is op ‘n dwaalspoor” beleef. Dan word godsdiens ‘n kwessie van feite wat ingeryg word. ‘n Mens kan baie, baie feite oor God opnoem sonder dat dit ‘n dotjie verskil aan jou lewe maak.

Ons godsdiens lyk anders. Dit gaan nie om ‘n kontrak of ‘n klomp feite nie, maar ‘n verhouding met God. Spiritualiteit gaan oor God wat met ons ‘n verhouding aanknoop. Ons vra nie vir gawes en gunste van God nie.

Ons vier ‘n verhouding wat God met ons aangeknoop het.

En hoe belangrik is verhouding nie! “Ek is verloof,” roep die jong vrou vrolik uit – haar lewe is nou vol vreugde. “Ek is ‘in ‘n verhouding’” is die nuwe ding wat ons trots oor onsself sê. Liewers arm, maar verliefd as ryk en eensaam, sou ‘n mens by wyse van spreke kan sê. God het na ons uitgereik, vir ons uit ons eensaamheid kom haal en vir ons die volheid van die liefde gegee. Ons is ‘in ‘n verhouding’ met God. Ons het die paradys-ervaring op ‘n ander vlak: soos twee mense in Eden aan mekaar gegee word, so gee God aan ons ‘n verhouding. In Bybelse taal: God maak ons tot bruid.

Uit hierdie verhouding kom dan toewyding, opoffering, dienswilligheid, gehoorsaamheid. Maar waar Iemand in jou hart woon, kom dit vanself. Dit is nie ‘n harde kontrak wat allerhande pligte en voordele uitspel nie. Dit is nie allerhande feite wat ek oor God kan afrits nie. Dit is ‘n verhouding wat in swaar tye ‘n mens laat oorleef, wat ‘n verskil aan my maak – wat my transformeer! Arm kan ons wees, sonder baie dinge, soms selfs sonder dierbares. Maar altyd in die Liefde, ingewortel in die goddelike Liefde, onskeibaar van die grootste van alle gawes.

Om God se inwoning te ervaar

‘n Kunstenaar neem ‘n stukkie klei, sonder enige vorm. Net een groot slap bol. Hy bekyk dit, voel dit, brei dit, vorm dit en skep ‘n beeld daaruit. Die klei kan niks tot hierdie proses van transformasie bydrae nie. Dit moet maar net in die hande van die kunstenaar bly en toelaat dat dit gevorm word.

Spiritualiteit as geleefde geloof bring die mens om na te dink daaroor dat hy of sy ook só getransformeer is. In Jeremia 18 moet die profeet na die kunstenaar se huis gaan om te sien hoe hy ‘n kleipot maak. God stuur dan die boodskap: "soos klei is jy, Israel, in my hande."

Meister Eckhart (1260-1328) was een van die diepste mistieke denkers in die Christelike tradisie. Hy is bewus van ‘n oneindige afstand tussen God, die Verhewene en die Totaal Andere en die mensdom. Hoewel hy beklemtoon dat God ver bo ons verstand verhewe is en nie in ons taal vasgevang kan word nie, is hy ook bekend daarvoor dat hy ook weer kan praat oor hoe God met mense ‘n intieme verhouding aanknoop. Hy vertel dat daar iets in sy innerlike is wat hom heeltemal afhanklik maak van God. Diep binne-in hom weet hy dat niks of niemand so naby aan hom is soos God nie. Sy hele bestaan hang af van God se nabyheid en God se teenwoordigheid in sy lewe. Natuurlik, voeg hy toe, is God ook daar by ‘n klip en ‘n stuk hout. Maar ‘n klip en ‘n stuk hout is nie bewus van God se nabye teenwoordigheid nie. As hulle maar net dit sou weet, sou hulle gelukkiger as engele wees. Geluk, saligheid, vreugde, verwondering kom net by ons op as ons God se werke in ons lewe herken en vier.

Klippe en blokke weet nie dat God hulle omvorm nie. Mense met klipkoppe en houtharte weet dit ook nie. Trouens dit is hulle wat vir hulleself ook gode van klip en hout oprig. Dit is net wanneer ‘n mens God met jou hoor praat, dat dit tot jou deurdring. Dit gebeur net wanneer 'n mens God toelaat om met jou te praat! Jy kan die transformasie in jou lewe nie uit jou eie bewerk of dit selfs ontdek nie. Dit moet by jou tuisgebring word. Jy moet terugsit, diep nadink, oordink, toelaat dat jy ontdek, dat God vernuwend in jou lewe wil werk. Saggies praat God hieroor: luister, hoor, gee aandag: jy word nuut, vrede kom lê in jou hart, liefde kom woon in jou midde as jy maar net jou Maker, jou Formeerder raaksien.

‘n Vaste deel van Spiritualiteit is transformasie. Maar dit kan ‘n dooie letter en 'n vlak woordjie bly totdat ons daarvan bewus raak, dit deel van ons maak, dit in ons opneem en dit ervaar.

Wanneer dit tot ons deurdring, vind die groot konneksie plaas en die stroom van vernuwing word in ons lewens ingeskok.

Iewers is dit lewensnoodsaaklik dat God se vormende werk in ons lewens tot ons deurdring.


Dink aan jou Skepper in die dae van.... En dink daaraan jou Skepper het jou gevorm, lank voor jou geboorte. Soos 'n pottebakker die klei....

God vernuwe lank voor ons besef. Oor Spiritualiteit, transformasie en bekering.

Ons reis graag omdat dit ons opgewonde maak. Ons ervaar nuwe dinge. Dit verruim en verryk ons. Ons tel oneindig baie dinge op waaroor ons nie uitgepraat kan raak nie. Ons reiservarings kan ‘n lewe lank by ons bly.

Ek luister nou die dag vir ‘n stukkie na ‘n radioprogram waarin mense aanmekaar kla omdat die predikers in outydse taal praat. Iemand kla oor die woord barmhartigheid. Dit is outyds en konnekteer nie meer nie. Sou ontferming beter wees? Of goedheid?

As iemand sy mond oopmaak, verraai hy of sy dadelik wie hy is. Taal gee jou weg. Dit vertel al jou geheime. Daarom is dit sekerlik belangrik hóé ons oor die geestelike reis praat.

Maar dit gaan nie net oor outydse woorde wat ons gebruik nie.

Ewe belangrik is ook die inhoude van ons getuienis. In nuwe tye moet ons die ou dinge op ‘n nuwe manier kan oorvertel. Of ons ontdek heel verras dat die ou dinge baie wonderlike aspekte het wat ons net nog nooit raakgesien het nie.

Die geestelike reis gaan oor vernuwing. “Transformasie” is ‘n kernwoord in spiritualiteit. Ons ervaar nuwe dinge, wat ons verruim en verryk. Ons kan nie uitgepraat raak oor ons ervaringe. Hierdie “vernuwing” word dikwels in die kerk met die woordjie “bekering” aangebied. Jy moet jou “sonde” bely en die Here Jesus as jou “persoonlike saligmaker” aanneem.

Maar vernuwing of bekering het baie ander gesigte. Verras ontdek 'n mens dat ons vernuwing 'n baie dieper begrip is as wat ons ooit kan droom.

Ons praat dikwels oor God as Skepper, maar as ons daaroor begin nadink sit daar in die skepping reeds transformasie en omvorming. In Psalm 139:13-16 word dit pragtig uiteengesit: Die Psalmdigter vertel hoedat God hom “gevorm” en “aanmekaargeweef” het toe hy nog in die skoot van sy ma was (vers 13). Toe niemand hom kon sien nie, het God hom al gesien, maar meer nog, vir hom vorm gegee, soos 'n mens aan 'n doek vorm gee met verf en 'n kwas (vers 15-16). En dit bring hom in verwondering voor God.

Vir die gelowige begin die geestelike reis dus lank, lank terug. Daar waar God ‘n mens in jou ongebore staat raaksien, bedink hoe jy gaan lyk, vir jou laat gebore word en met jou lewe ‘n doel het (al my lewensdae was in u boek opgeskrywe nog voordat ek gebore is! – vers 16), daar is jou geestelike reis al aan die gang en tree God met jou in ‘n verhouding. Lank voordat ‘n mens tot bekering kom, raak God jou al aan en vorm jou vormlose toestand om soos iemand wat ‘n borduurstuk aanmekaar weef (Ps. 139:13!)

Die geloofstaal praat van God wat intens betrokke is by die wording van die mens, van die eerste moment van sy lewe af. Dinge begin nie by jou geboorte nie – die geboorte is maar net ‘n verdere moment in jou geestelike reis. God doen met ‘n mens waarvan Jesaja 46:11 praat: “Ek het dit beplan en Ek sal dit doen.” God het die mens beplan, die mens gevorm, die mens laat ontstaan. Van voor ons geboorte af is ons opgeneem in ‘n goddelike handeling. Ons is geskape in heerlikheid!


Om na verre lande te reis, maak ons lewe interessant en nuut. Ons geestelike reis saam met God is net so nuut en spesiaal. Maar wat ons nog meer verwonder is hoedat God met ons op reis gaan lank voordat ons dit besef. Ons is begenadigd, want God raak ons aan terwyl ons nog skaars bestaan. Lank voordat ons dit kon sien, was God al op reis met ons.


Ons spog so dikwels stilletjies oor ons bekering as ons groot transformasie. Maar lank voordat ons tot bekering kon kom, was God al besig om ons te transformeer. Alles wat met ons gebeur en wat ons nuut maak, is daarom, in die ou kerklike taal, pure, pure genade. Was dit nie vir God nie, het ons nooit nuut geword nie. Ons het dit nie in ons nie. Selfs ons bekering kom van God af. Dit is 'n goddelike aanraking wat ons nuut maak. Ons kan nie daaroor spog nie. Ons kan maar net soos die Psalmdigter in verwondering staan: my bekering is een dotjie op die lang, lang pad van God se omvorming van my lewe.

Wanneer 'n mens nie meer mens is nie. Die wrede gesig van haat.

Ek kom op die internet op die foto’s en die verslag oor die aanvalle op die Mumbai hotelle vroeër vanjaar toe verskeie jong mans uit Pakistan uitgestuur is deur hulle hanteerders om soveel as moontlik mense dood te skiet. Die berig oor die aanval is verstommend en bevat inligting wat nog nie bekend gemaak is nie.

Kyk by die volgende link:
http://link.brightcove.com/services/player/bcpid1184614595?bctid=27874456001


Die oorlewende jong man, tans in die hof, vertel dat hy wou ryk word. Sy pa het hom aangespoor om te gaan deel neem. Dan sou hulle nie meer swaar kry nie. Terselfdertyd het sy hanteerders vir hom en sy vriende vertel dat hulle moet sorg dat hulle in die aanvalle sterf en dan sal God hulle martelaarskap beloon deur hulle in die hemel op te neem.


Hulle loop deur die hotel, verstom oor die weelde wat hulle daar sien. “Kyk, hier is televisie skerms van 30 cm” roep een uit. Hulle vergeet skoon dat hulle mense moet doodskiet. Die hanteerders moet hulle oor die radio aanspoor om met hul vernietigingstaak te begin.


Hulle val ook ‘n Joodse sentrum aan. Hulle skiet die rabbi en sy verwagtende vrou dood en neem 2 mense as gyselaars. Later gee hulle onderhandelaars vir hulle opdrag om die gyselaars dood te skiet. “Wat, moet ons hulle doodskiet?” vra een. “Draai hulle om en skiet hulle agter die kop” antwoord die hanteerder, koelbloedig, koud, meedoënloos.

Kan armoede en gulsigheid mense so koelbloedig maak, so meedoënloos soos masjiene? Kan mense ander oplei en in die veiligheid van hulle huise vir hulle opdrag gee om soveel as moontlik te moor en skade aan te rig? Juis hieroor bly 'n ander foto oor die aanval by my spook: Dit is van die klein seuntjie van die rabbi wat doodgeskiet is wat wonderbaarlik deur sy duidelik brandarm en verwaarloosde nanny gered is. Die film wys hulle in ‘n kamer waar sy die seuntjie, wat heeltemal getroos op haar arm sit, by haar hou. Die pa en die verwagtende ma is koelbloedig vermoor, maar sy het die seuntjie gegryp en gered. Hierdie seuntjie se lewe is gespaar deur ‘n vrou wat ook uit uiterste armoede kom. Sy, duidelik getraumatiseerd, hou hom beskermend vas. Sy het 'n gesig van iemand wat egte menslikheid uitstraal, ten spyte van armoede en van eenvoud.

Die ander foto wat my bybly is van die Italiaanse chef wat veilig uit die hotel vlug. Hy hou sy eie seuntjie vas. As 'n mens die foto kyk, sou jy dink dit is doodgewoon van 'n pa wat sy seun vashou. Maar as jy na die omstander kyk, sien jy die skok op hulle gesigte. Dan besef jy die drama van wat hier aangaan en die wonderbaarlike ontkoming van die twee mense.





Hoe dierlik die mens wat sy menslikheid verloor. En tot watter verskrikking is sulke mense nie in staat nie.

En intussen sit daardie hanteerders veilig en behaaglik in hul stoele terug. Tevrede omdat die hele wêreld die bes gedokumenteerde aanval ooit op hul rekenaars en televisies van sekonde tot sekonde kon dophou en nog baie jare daarna. Oral was daar kameras wat hierdie groep mans duim vir duim afgeneem het soos hulle op verskillende plekke geloop het om hul verwoesting aan te rig.

Hulle het vir die wêreld die egte gesig van haat en wreedheid gewys. Vir hulle was dit ‘n oorwinning. Hulle het hul saak gewen, glo hulle. Hulle God juig saam met hulle, dink hulle. En hulle glo waarskynlik werklik dat ‘n groepie jong mans in die hemel rondloop, beloon vir hul wreedheid en mense-slagting.

Dit gebeur wanneer 'n mens jou menslikheid verloor en wanneer haat jou binneste opvreet. Uiteindelik is jy die grootste slagoffer van jou eie wrewel.

Wat sê die Bybel self oor spiritualiteit?

Ons kan op allerhande maniere probeer om sinvol oor ons geestelike reis te praat. Soms doen ons dit met abstrakte woorde, soos “spiritualiteit” of soms gebruik ons die woord “mistiek.” Hierdie is twee moderne woorde waarmee ons baie ou insigte probeer verduidelik en verstaanbaar maak.

Die Bybel self help ons soms nogal baie om ons geestelike reis helder te begryp. Die Bybel vertel heel eenvoudig dat God vir ons lief het en ‘n verhouding met ons wil aanknoop. Maar wee jou as God jou hart aanraak. Dit skroei jou en God gryp jou om jou nooit te laat los nie. Iets verander vir altyd in jou en jou lewe loop nou ‘n nuwe koers in.

‘n Mens kan heel vroom hieroor praat, maar dit is iets anders wanneer hierdie verhouding met God beleef word. Dikwels word van ‘n ekstatiese belewenis gepraat. Daarmee word bedoel dat ‘n mens besef jy word deel van ‘n ruimte van liefde wat jou lewe vul en vir jou met nuwe oë na alles rondom jou laat kyk. Jy beleef jou self, ander en die wêreld op ‘n nuwe, vars manier en soos jy nooit gedink het moontlik is nie.

Die Bybel praat baie eenvoudig met ons oor wat hierdie liefdesverhouding beteken.

Eerstens is hierdie liefdesverhouding in Bybelse taal gelaai met eerbied, ontsag en selfs met vrees. Wanneer Paulus op ‘n dag deur God aangeraak word, val hy in eerbied neer voor dit wat met hom gebeur. Dit is ongewoon, veblindend en vreeswekkend vreemd. Dit maak mens huiwerig, ons word geboei, ons vrees selfs, ons word op ‘n onverklaarbare, vreemde manier in ons hart aangeraak. Ons kan nie verklaar wat met ons gebeur nie. Dit is vir ons ‘n skok. En tog ontdek ons dat ons deur hierdie vreemde ervaring ongelooflik gelukkig word. Ons word, byna soos ‘n vlieg by ‘n kers, nader getrek aan iets wat vir ons oorweldig in grootheid. Hier begin iets groots in my lewe. Paulus wat verblind op die grond neerval, gaan bid in Reguitstraat en word dan die een wat met passie die boodskap uitdra.

Tweedens word ons oorweldig deur ‘n gevoel van onwaardigheid. Wat ons ervaar, is so mooi, so oorrompelend, dat ons nie kan glo dat ons soveel skoonheid kan ervaar nie. Dit is soos om met ‘n modderlyf voor in die kerk langs die mooiste van bruide te staan om met haar te trou. Hoe kan ek dit doen terwyl ek so lyk soos ek lyk? Hier word ek uit die modderslyk van onheiligheid opgetrek en in ‘n ruimte van totale skoonheid opgeneem. Ek is by die heilige God en ek word deur God se heiligheid skoon gebrand. Wat ons ervaar is dus spesiaal, anders, uitsonderlik. As ons deur hierdie ervaring van heiligheid aangeraak word, wil ons liewers nie eers oor onsself dink nie.

Derdens gaan dit in spiritualiteit volgens die Bybel om God se goedheid. Hier waar ek voor God is, is sagtheid, teerheid, ontferming. Ek staan in verwondering en bewondering by ‘n God wat gaaf is teenoor my en wat oneindige goedheid oor my uitstort. Iemand gee vir my om. Daar word na my uitgereik. Ek ontvang oorvloediglik alles waarna ek verlang en wat ek nodig het. Paulus die moordenaar van mense word nie vernietig nie, maar deur God se goedheid oorweldig.

En uiteindelik gaan dit in spiritualiteit volgens die Bybel om volmaaktheid. Wanneer God my aanraak, wil ek soos God word. Ek beur vorentoe na ‘n tyd dat ek die beeld van God in my lewe kan wys. En ek begin dan ‘n reis waarin ek na volmaaktheid soek. Wanneer God my lewenspad kruis, word die saad in my gesaai wat moet uitblom tot die volle oes. Ek kyk met verbasing na myself en wat met my aan die gebeur is. Daar kom iets in my los wat my laat verlang om al die pad saam met God te loop, oor berge en dale, oor pieke, kruine, valleie en dale, om net by God te kan wees en eendag in volmaaktheid by God te kan bly. Ek wil nie meer wees wat ek was nie.

Wat my opval in hierdie Bybelse kernwoorde is die manier waarop God uitgebeeld word. Hoewel God so anders en so heilig is, hoewel ek in ontsag voor God staan, is dit iets verborge. Ek word deur God aangetrek. Dit is vir my goed om by God te wees. Dit is geen angs vir God nie. Ek is by die bron van die lewe, by die een wat volmaak is. En dat God kan uitreik en vir mens in ‘n verhouding kan opneem.... Hoe bevoorreg is ons nie.

Spiritualiteit vertel van die werking van die Gees, die Heilige Gees wat soos vlammende vuur oor my uitgestort word, maar wat diep in my kom nestel en my skoonbrand van alle donkerte wat die liefde uitdryf. Dit is goed om by God te wees.

Is die mistiek wêreldvreemd?

Die film "Into Great Silence" geen 'n boeiende insig in 'n streng (Kartuisiese) orde in Frankryk wat in totale stilte leef. Miljoene mense oor die aarde heen het hierdie film gaan kyk.

Die mistieke lewe is veral ook bekend vir die monastieke bewegings. As ‘n mens daarvan praat, is die eerste ding wat by jou opkom dat die monnike eensaamheid opsoek, na stilte verlang en die lectio divina, of te wel die geestelike lees van die Bybel volg. Hulle lees so veel as wat hulle kan. Van die monastici sal byvoorbeeld twee of drie keer in die middel van die nag bymekaar kom om die Bybel te lees en te bedink. ‘n Mens kan die monastieke tradisie nie voorstel sonder die Bybel nie. Hulle lewe is ingestel daarop. Later sou hulle die lees van die Bybel met die sing van die Bybel aanvul. Met die sing van die Bybel resoneer die teks nog dieper in jou en word dit dieper deel van jou bestaan.

Hulle nadenke en meditasie oor die Bybel is nie 'n doel op sigself nie. Die nadenke en deurdink van die Bybel moet lei tot iets diepers, tot kontemplasie. Die aanskouing van God, die ervaring van God se nabyheid is wat vir hulle tel. Die mens moet uiteindelik in eenheid met God geniet om in God se teenwoordigheid te wees. Dit is nie juis ‘n sensasionele lewe wat op die mistici in die kloosters gewag het nie. Om die waarheid te sê, dit is ‘n lewe van eenvoud, van die absolute minimum, van nagte in lees en bid, van 'n sober leefstyl, van onbekendheid, opoffering, ontbering. Die monastieke lewe soek bewustelik daarna om die liefdesgawe van God te beleef eerder as 'n aangename rustydjie weg van alles te beleef. Wat saak maak vir hulle is om die teenwoordigheid van God in die aardse bestaan te ervaar, nie om die aardse bestaan te bekyk en te geniet nie.

Een van die groot name in die mistiek is die van Benedikctus van Nursia wat van 480-547 lewe. Die Benediktyns spiritualiteit kan na hom teruggevoer word. Hierdie Benediktynse spiritualiteit fokus op die Bybel en rig die lewe volgens die Evangelies in. Benediktus het ‘n harde lewe van askese gevoer toe hy drie jaar lank in ‘n grot gaan bly het. Dit was so kwaai dat die monnikke van ‘n klooster naby die grot wat hom uitgenooi het om hulle leier te word, naderhand probeer om hom gif in te gee omdat hy te streng na hulle sin geleef het. Vir hom was dit belangrik dat ‘n mens ‘n lewe van nederigheid voer. Iemand kan alleen met sy hele hart na God soek as hy hom ten volle toewy aan geestelike diens en bereid is om geduldig swaar te kry en te ly. Maar, leer hy verder, die mens vind God alleen in ‘n opregte verhouding met mense. Familie, vriende, vreemdelinge, armes en verstotenes is waar ‘n mens God sal beleef. ‘n Mens moet los kom van aardse goed en jou liggaam inspan om God te dien. Jy is intens bewus van jou eie gebreke. Jy leer af om ander te veroordeel en selfs te beoordeel. Nederigheid, maar ook terughoudendheid is wat werklik saak maak. ‘n Mens ontdek dikwels deur pyn heen God se genadige teenwoordigheid en in jou borrel daar ‘n verlang op dat ander mense hierdie genade saam met jou sal deel.

Op die manier kom 'n mens tog weer terug aarde toe, na jou mense, jou familie, almal wat die wêreld as woonplek met jou deel. Jy het God gevind en jy wil opnuut God saam met almal om jou vind.

Hoe dieper ‘n mens dus in stilte terugval op meditasie en nadenke oor God, hoe meer ‘n mens alle tye van die dag die Bybel lees en leer, hoe nader kom ‘n mens aan ander mense en hoe sagter word jy teenoor ander.

Baie keer dink ‘n mens oor die monnikke as mense wat uit die wêreld gevlug het. En dit is seker so. Maar hulle het uit die wêreld padgegee om naby aan God te kom en om dan deur God weer teruggestuur te word. Ons praat dikwels oor die mistici as Maria – mense. Ouens wat aan Jesus se voete sit, wêreldvreemd, gevlug uit die hitte van die kombuis. Ons dink aan onsself as Marta – mense. Ons wil ‘n verskil aan die wêreld maak. Ons is aksie-mense, nie kontemplasie-mense nie.

Wat ‘n vrotterige teenstelling is. Want die mistici word passie-vol met ander mense in liefde verbind vanuit hul liefde vir God. Hulle begin op ‘n ander plek as die rondhol-Christene met hul geestelike reis. Maar hul geestelike reis is nooit selfsugtig, op hulle self gerig, gefokus op hul eie geestelike behoeftes nie. Dit is juis ‘n reis waarin die self afgelê word, verloën word en afgesterwe raak. Van die groot mistici was daarom ook dikwels sterk betrokke by die vraagstukke van hul dag.

Miskien is dit dalk meer as ooit tevore tyd dat ons die stilte moet invlug om naby aan God te kom.

Sport en die lewe

Ons deel graag ons lewe in kompartemente op. Maandae is blou, want dit is werk toe en die week se sake moet beplan word. So hou dit aan tot Vrydae. Dan begin die uitspan-tyd. Kantoor-deur agter jou toe en die naweek wat wag. Saterdae voordag klim jy op jou fiets en jy ry kilometers saam met jou pelle. Dis lyfdag, oefentyd. Smiddag rugby kyk. En Saterdag-aand braaivleis met dalk ‘n fliek of DVD.

Sondag moet jy jou siel versorg. Tyd om jou in te stel op die dieper dinge. Saam met die familie in die kerkbank inskuif, sing, bid, luister, kollekte en sommer net die innerlike voed. Soms goed, soms vervelig, soms opheffend, maar nie te mis nie.


Maar ons kan dinge ook nie altyd so netjies in blokke indeel nie. 'n Mens kan by die werk of op die sportveld groot lewenslesse leer of jouself deeglik op die lewe voorberei of inoefen.

Neem nou maar muurbal as sport. Dit is ‘n wedstryd vir die vinniges. Jy moet in ‘n oogwink, ‘n breukdeel van ‘n sekonde ‘n bal wat op jou afskiet kan raaksien, opsom, raakslaan en stuur. In ‘n milli-sekonde moet jy besluit jy gaan die bal teen die muur afstuur, volgens die reëls van die spel, agter in die hoek. Want hoe nader aan die muur en hoe verder agter in die hoek, hoe moeiliker kan jou teenstander die bal terugslaan, laat staan nog ordentlik plaas. Of as jy sien jou teenstander is nie flink nie en staan in die middel rond of agterlangs, laat val jy die balletjie met ‘n sakhoutjie dat hy net bo die voorkantste rooi lyn raak en grond toe drop. Dit is die drop-houtjie - daardie sagte hou wat jou teentanders op sy agtervoete vang. Dus in muurbal moet jy, soos in die lewe, vinnig en vooruit kan dink, jou instel op alle moontlikhede en so afgerond as moontlik speel.


Muurbal is die geduldspel, die uithou-spel, konsentrasie, nie moed opgee nie, vasbyt.

Dikwels as ek myself dwing om geduldig volgens die filosofie van die spel te speel, dink ek terwyl ek op die baan hardloop: hier leer ek nou wat die lewe is. Hier leer ek om wakker te wees, flink te reageer, dinge te bedink voordat ek reageer of doen. Hier, meer as enige plek anders, leer ek ek moet versigtig speel, ek moet steeds onthou ek dra die gevolge van my besluite. Dus moet ek reg besluit. Moenie dinge probeer regfoeter nie. Speel volgens die reëls. Uitoorlê jou teenstander in terme van die spel.

En, iewers, as die nood dreig, moet jy maar waag. In muurbal het jy so ‘n wegsteek-houtjie. Jy staan en wag vir die bal, hou dit fyn, baie fyn dop, met jou ander oog, verkleurmannetjie-agtig, beloer jy jou opponent. Jy kyk hoe hy hom regmaak om te hardloop na waar hy dink jy die balletjie gaan stuur. En jy wag want jy weet hy kan nie te lank terughou nie. Sodra jy sien hy begin byvoorbeeld regs verby jou hardloop, knik jy die balletjie met so ‘n deftige swaaihoutjie weg van hom na die ander kant – op die allerlaaste oomblik wat jy dit kan speel. Hy hol regs en jy slaan links. Mooi om te sien hoe jy hom verras. Nog mooier is die uitdrukking op sy gesig.

Een van die grootste van groot muurbalspelers, Geoff Hunt, was in die sewentigerjare op Stellenbosch vir ‘n vertoonwedstryd en vir ‘n gesprek oor die spel. Korterige mannetjie, kordaat, egte groot speler, ‘n ware sportman, ryp en getoeë in denke. Hy moes al steil lere klim op bo-uit te kom. En die lewenservaring het oral by hom uitgestraal.

Daar kom tyd, sê Geoff Hunt nadat hy met ons al die kunsies van die spel gedeel het, daar kom dae dat jy die perfekte wedstryd speel, valhoue en muurhoue en deftige kaphoutjies. En dinge werk nie uit nie. Dan, sê hy, moet jy maar die game so bietjie rek. Die reëls moet gebuig word. Wat jy dan doen is om “per ongeluk” jou teenstanders tussen sy blaaie met die balletjie raak te slaan. Hard genoeg om sy konsentrasie te breek. Ontsenu jou teenstander. Of jy gee nie vir hom die bal aan as hy moet dien nie. Jy skop dit vir hom vloerlangs aan dat hy hom vervies. Werk sielkundig sy sake. Hy vertel dit natuurlik so bietjie met sy tong in sy kies.

Ons leer op die sprotveld dinge van groot waarde vir ons geestelike reis. ‘n Mens moet ystere self-dissipline hê wanneer jy jou vir iets inlaat. Toegewyd tot bloedsweet toe, ure oefen, goeie toerusting hê, jou teenstander opsom, die wedstryd volgens die spelreëls speel.

Die interessante is dat dit wat net ‘n “spel” is, maar wat ons met soveel erns speel, ons voorberei vir die belangriker lewensdinge – vir die groot uitdagings om in die werk uit te haal en te wys. Kinders leer deur sport om ook in die skool en by die huis volgens die reëls te speel. So af en toe wil jy die reëls bietjie strek, maar nooit kan jy teen die reëls speel nie.







Ons geestelike reis werk ook so. Om met God op pad te wees, is ‘n lang proses. Soms wag sweet en bloed op ons. Daar is die tye dat ‘n mens die reëls moet leer ken, deurwerk, onthou en toepas. Die Woorde van wysheid jou eie maak en opnuut kies om daarvolgens te speel.

Daar is die goeie tyd, die glanstye, die opgewonde gebruis van duisendes in die stadium. Jy leef naby aan die Here. Dinge kan nie beter wees nie. Jy seil in lieflike weer. Soms is daar ‘n sierlike valhoutjie, ‘n dodelike effektiewe muurhou, soms die duikslag, ver deur die lug, terwyl die toeskouers soos een man opspring. Ons geestelike lewe gaan deur die valleie, maar soms klim ons ook die kruine.

Ander kere kyk jy in die gesig van ‘n woedende of ‘n gevaarlike teenstander wat lyk soos ‘n brullende leeu. Dan vra dit fyndink, selfbeheersing, versigtig speel, pypkan deur die reëls, deur toewyding, deur die regte Gees, deur vas te byt. Dit is tye dat ons bly speel terwyl ons vasbyt, kreun, kortasem is, moeg word.

Dit kan natuurlik ook presies andersom werk: soms is hulle wat in die Gees leef, die mense wat sport vir jou mooi maak, wat by jou bewondering oproep, vir wie jy respek het – nie net omdat hulle goeie sportmanne is nie, maar ook omdat hulle taai is, reg loop, vasbyt, humor het, kanse vat, maar altyd in eerbied vir dit waarmee hulle besig is. Hulle getuienis is kosbaar. Die manier waarop hulle hul sport speel, dwing ons bewondering af. Ons sien in hulle iets diepers raak as net hoe hulle aan die sport deelneem.


Ons dink ons kan ons lewe in kompartemente opdeel, maar dit werk nie so nie. Wat ons Saterdae in die wedstryd en Dinsdagaaande in die oefening doen, het 'n invloed op wat ons ander dae doen. Net so kan ons inskuif in die kerkbank op 'n Sondag vir ons 'n geestelike verryking bring wat van ons beter spelers maak.