Thursday, August 19, 2010

Vreugde in pyn en pyn in vreugde. Oor die geheim van ons reis na geestelike volwassenheid.

‘n Deel van volwasse-wording is die besef dat ‘n mens se lewe nie net uit voorspoed bestaan nie. Tye van vreugde is gekoppel met moeiliker, donker tye. Maklik dink ons dan in siklusse van vreugde, verdriet en vreugde. Ons begroot vir tye waarin ons goeie dinge ervaar, terwyl ons dink dat ‘n mens maar moet aanvaar dat daar by tye nie vreugde sal wees nie.
 

Nouwen skryf die volgende stuk in sy dagboek wat ek vertaal het in Afrikaans as : “Drie Minute Stilte by God. ‘n Jaar se gedagtes oor wysheid en geloof” en bring ‘n ander perspektief. Ons lewensvreugde word nie afgewissel deur verdriet nie. Dikwels is daar in ons vreugde iets pynliks, skryf hy. En, andersom, in ons tye van pyn ervaar ons ook vreugde.
 
Die uitkoms hiervan is duidelik: in verdriet moet ons oplet na dit wat ons verdriet oopbreek. 'n Liefdevolle omhelsing van iemand wat omgee besweer ons pyn. En as ons bly en dankbaar is, moet ons nie verbaas wees as ons terselfdertyd op daardie vreugdevolle tyd ook met ‘n stil, seer hart opgeskeep sit nie. Die gemis van iemand wat nie saam kan bly wees nie, kan die vreugde verdonker. In een oomblik van vreugde, kan ons ook met pyn gekonfronteer word.
 
En die volgende nuanse in die stuk broei ook by my: ons “laat” vreugde toe. Ons “laat” pyn in ons lewens inkom. Ons is nie slagoffers van dinge wat met ons gebeur nie. Ons stort ons willens en wetens daarin, welwetende dat ons lewens in een oomblik, in een bui, ‘n gemengde potpourri van die hoogs uiteenlopende en kontrasterende ervaringe kan word. Ons eien dit vir ons toe. Ons stap daarin. Ons neem graag vreugde oor, maar ons ons omhels selfs pyn.
 
Waarom? Omdat ons weet ons groei deur blootstelling aan alles wat deel is van die menslike bestaan – nie net die goeie nie. Ons groei in groter menslikheid in, in ‘n ryker lewe en in ‘n ryper lewensfase as ons menslikheid in sy volheid binnestap.
 
Ons word op die manier deel van ‘n proses waarin ons die dieptes van die menslike gees op ‘n geestelik manier verken en beleef.
 
Dit alles doen ons dan, in die woorde van Nouwen, met groot oorgawe: ons maak ons oop vir “uitbundige” vreugde, al weet ons daar is dalk diep seerkry daarin verborge. Hoe intenser ons ervaring, hoe dieper verloor ons onsself in die wonderlike gawe van die lewe en hoe mensliker word ons. Ons gemengde gevoelens maak van ons al hoe suiwerder mense. Pyn en blydskap kom saam as ouers wat aan iemand die groot gawe van die lewe skenk.
 
Hier is Nouwen se stuk:

2 Januarie
………………………………………………………………………

Ons geestelike ouers 

Blydskap en hartseer kan nie geskei word nie.
 

Wanneer ons ’n ongelooflik mooie natuurtoneel met harte vol vreugde indrink, word ons blydskap dalk getemper omdat ons afwesige vriende mis, met wie ons dit sou wou deel.
 

Wanneer ons deur smart oorweldig word, kom ons dalk juis agter waaroor ware vriendskap gaan. Blydskap is weggesteek in hartseer en hartseer in blydskap. Albei laat ons groei. As ons hartseer tot elke prys wil vermy, smaak ons dalk nooit blydskap nie. As ons agterdogtig is oor uitbundige vreugde, sal ons diep pyn ook nooit naby ons toelaat nie.
 

Blydskap én hartseer is die ouers van ons geestelike groei.

Wednesday, August 18, 2010

Die Bybel kan duidelik wees sonder om ‘n duit verskil te maak. Oor die geestelike lees van die Bybel (3).

Wanneer iemand die Bybel lees, gebeur daar eintlik verskillende dinge. ‘n Mens kan veral verduideliking en interpretasie as twee kante van Bybellees onderskei. En elkeen van hulle is weer op sy beurt gevul met verskillende aspekte.

1.   Verduideliking

In 'n heel eerste stap soek 'n mens doodgewoon om die teks te verduidelik - wat staan daar en waaroor gaan dit?


1.1. Wat staan daar? 

‘n Mens lees ‘n teks bloot om te weet waaroor gaan dit. Wat, wil 'n mens verduidelik, sê die teks en maak hierdie inhoud sin?

Lukas 15:11-31 se vertelling oor die verlore seun lees kan ‘n nuuskierige mens besig hou. Hoe is dit moontlik, sou ‘n mens kon vra, dat ‘n seun sy erfgoed voor sy pas se dood opeis? Waarom is dit vir Lukas so belangrik om te vertel dat die verlore seun varke opgepas het en varkkos wou eet? Hoekom moet die seun na sy terugkeer ‘n ring kry? Hoekom is die oudste seun in die prentjie, veral as die verhaal eintlik gaan oor die jongste seun wat sy erfporsie uitmors?  Wat was dan tog verkeerd aan die oudste seun se vies reaksie op sy jongste broer se morsige lewe?

Sulke vrae is nie fout nie. Deur hulle ontleed mens die betekenis van die teks. Deur sulke vrae kom helderheid: ons kyk byvoorbeeld baie versigtig na die manier waarop die seun se transformasie begin: “hy het tot homself gekom”, vertel die Ou Vertaling. Maar die Nuwe Vertaling gee ‘n ander “betekenis” aan die frase deur dit te vertaal met: “toe kom hy tot inkeer” – wat die verhaal ‘n vertelling van sy “bekering” wil maak.  “Toe hy uiteindelik tot sy sinne kom” is weer die weergawe van die Nuwe Lewende Vertaling, so asof die seun in ‘n dwaal was.

Ons probeer dus die betekenis van hierdie gelykenis verstaan deur die inhoud van elke woord en frase deeglik uit te pluis en te vertaal.

Maar, skryf mense soos Ricoeur gevolg deur Schneiders, ons loop ook ‘n verdere pad as net bloot inhoude vasstel deurdat ons ook verder na die “sin” daarvan vra. Maak die teks se inhoud vir ons sin? ‘n Mens sou kon sê dat die seun is “verlore” omdat hy “verdwaal” het. Só ‘n uitspraak is op sy eie geneem nie nonsens nie. As ‘n mens van ‘n verlore seun praat, kan dit in beginsel beteken dat die seun iewers sy koers kwyt was. Maar dit maak in die konteks van die gedeelte nie sin nie, want die verlore seun het goed geweet om koers te kies na die ver land toe.

Die eerste groot vraag wat ons dus vra as ons na die “betekenis’ van die teks soek, is: “wat sê die teks en hoe maak dit sin?”

1.2. Waarna verwys die teks?

Wanneer ons ‘n Bybelboek lees, is ons egter ook in ‘n verdere proses ingetrek. Ons wil weet waarna die teks “verwys.” Wat, wil ons verduidelik, sê die teks oor die werklike situasie waarin dit ontstaan het? Lukas wil nie die episode van die seun vertel om te rapporteer wat Jesus gesien het nie of wat iewers in Jesus se tyd regtig gebeur het nie. Lukas vertel ‘n “gelykenis”. Die fiktiewe karakters in die verhaal verwys nie na letterlike persone iewers in Palestina in die eerste dekades van die eerste eeu nie, maar dit verwys direk na Jesus se teenstanders. Lukas wil vir ons vertel wat Jesus gedink het van mense wat hom beskuldig het dat hy slegte geselskap opsoek en met watter tipe mense hy omgegaan het. Lukas wil dus deur die gelykenis na die werklikheid buite die teks verwys soos dit in Jesus se lewe self te vinde is.

As ‘n mens dus wil weet wat ‘n teks “beteken,” sluit dit in dat mens weet “waaroor” ‘n teks gaan.  Daarmee word die teks “verduidelik,” hoe die teks destyds in sy eie tyd gewerk het. Dit sluit in dat ‘n mens uitwys hoe anders en selfs “vreemds” die teks is. ‘n Mens sou kon sê dat jy selfs die teks wil “distansieer” van jou eie tyd sodat jy die betekenis daarvan so helder as moontlik kan begryp.


2.  Interpretasie

Dit is egter nog lank nie al nie. As ons hierdie twee dinge weet en die teks dus “verduidelik” het – dit is, “wat sê die teks” en “waarna verwys die teks?” – het ons nog net een deel van ons ontmoeting met die teks afgehandel. 

'n Teks kan vir ons duidelik wees sonder dat dit aan ons 'n duit verskil maak.  

Om ‘n teks te lees, stel die leser aan iets meers, aan ‘n onkeerbare proses bloot. Niemand kan ‘n teks lees sonder om op een of ander manier self daarop te reageer nie. Vele reaksies is moontlik: instemming, kritiek, vrae, afkeur, woede, irritase en nog vele ander. 

Wanneer ‘n mens ‘n teks lees, lees jy nie net die inhoud van die teks en oor die werklikheid of wêreld waarna die teks verwys nie. Daar is ook ‘n ander stap by betrokke. Die teks stap jou wêreld as die latere leser binne en bring jou as moderne lesers in ‘n verhouding en in ‘n dialoog met homself.

Byvoorbeeld: Lukas vertel vir sy lesers deur die gelykenis van die verlore seun dat Jesus bewustelik met die semels gemeng het, met mense wat deur die vromes van sy tyd as die uitgeworpenes beskou is. Hierin is hy vir Lukas die simbool van vrye, onvoorwaardelike genade en ‘n simbool van God se skone liefde. Hoe belangrik dit vir hom was, weet ons ook uit sy ander teks. In Handelinge herhaal Lukas telkens weer dat al die tradisionele vooroordele teen die onaantasbares teen die grein van die evangelie inloop. Hy wil daarmee dat sy storie oor Jesus se bediening iets doen aan die lewe van sy lesers. 

Ons as latere lesers sit nou verwonderd voor hierdie vriendelik gesig van God wat Lukas aan sy lesers voorhou. Hoe kan iemand soos Jesus so anders wees in sy belewing van God? Hoe verskil hy so radikaal van die vroomstes van sy tyd wat God se reinheid ten alle koste namens God wou beskerm? 

Ons lees vandag Lukas se verhaal en wil "verstaan" wat aan die gang is want ons leef met hierdie dralende gevoel in ons dat die teks ook nog vir latere lesers aanspreek. As ‘n mens as huidige leser, eeue na die tyd, gaan terugsit en dink, kriewel ‘n vreemde gevoel teen ons ruggraat af: is dit nie dalk moontlik, voel ons praat die teks met ons, dat ons ook in vroomheid vandag nog God se saak vir God wil baklei nie? Torring die teks nie aan ons om mooi te dink oor ons eie vroomheid nie? Ons wil "verstaan" hoe die teks in ons tyd beleef word. Waar pas ons in in die geestelike reis wat Lukas destyds met sy gehoor geloop het en, voor hom, Jesus met sy tydgenote? 

Ons leef eeue na Lukas se lesers met die gevoel dat die teks ook aan ons slyp. Hoe verstaan ek vandag in my eie wêreld hierdie teks uit die eerste eeu? 

‘n Mens kan die vrae nog baie skerper vra: Lukas kyk na Jesus, vyftig jaar na Jesus se bediening. Hy praat met sy eie, latere lesers oor hul "verstaan" van die "betekenis" van Jesus: Sy lesers is oor baie dinge “onderrig” – soos hy in Lukas 1:1 skryf. Hy wil dit weer netjies vir hulle uitpak, “in volgorde” sodat hulle “seker kan weet” oor die dinge wat hulle geleer is. Die woorde oor Jesus moet by hulle nie maar net kennis bly nie. Dit moet lewenswysheid word wat in elke greintjie van hul bestaan ingesypel het en vir hulle sekerheid gee. 

Lukas gaan hieroor nogal heel indrukwekkend uit sy pad uit. Dit word 'n hele "proses". Hy gaan so ver om vir sy lesers eers te vertel in sy evangelie wie Jesus was en hoe sy volgelinge hom verstaan het. Dit volg hy later weer verder op met ‘n tweede vertelling in Handelinge oor hoe die eerste geslag Christene Jesus verstaan het. “Verstaan jy wat jy lees?” vra Petrus vir die hoofman in Handelinge 8. Van die begin af, dus, vertel Lukas, gaan dit om "verstaan." Dit is asof Lukas nie kan ophou nie. Hy "verduidelik" versigtig sodat hulle ingelig is oor wat die eeste Christene beleef het.

Lukas doen dan hierdie “dubbele” vertelling sodat sy eie lesers, vyftig jaar na die tyd, uit albei, dubbeld, kan verstaan waaroor hulle geestelike reis gaan. Kyk, verduidelik hy aan hulle sodat hulle kan verstaan, hoe het Jesus later vir Petrus verander en vir Paulus op die grond laat neerslaan, skryf hy. Hierdie vroom volgelinge van God is tot op 'n laat stadium in hul geestelike reis nog getranformeer. Hulle het tyd nodig gehad om die betekenis van Jesus in hul lewens te laat uitwerk. Hulle as die eerste volgelinge het Jesus (ook mettertyd beter) "verstaan" – hulle het sy woorde onthou, gesien waarna dit verwys in Jesus se tyd, maar toe begryp wat dit vir hulle tyd beteken en ervaar hoe dit hulle eie wêreld op sy kop gekeer het. 

En Lukas wil dat sy eie lesers ook so tot verstaan sal kom. Daarom skryf hy sy boek. Dit is 'n boek wat soek na verstaan, na 'n wete wat transformeer. 


3. Die Heilige Gees

Só, deur al hierdie stappe, kan ‘n mens die hermeneutiese proses netjies uitlê. Dit gaan oor informasie oor wat die teks sê en oor watter werklikheid van destyds die teks praat. Ons kan ook verder netjies vertel hoe die teks as transformatief benader moet word. Bewustelik moet ons kan sê: hierdie teks wil in my lewe ingryp. Gaan ek dit toelaat en hoe gaan dit gebeur? En wanneer dit gebeur, kom die leser tot verstaan.

Dit is nodig om meer oor hierdie "verstaan" te praat. As ons "verstaan" inbed in interpretasie as begrip, verloor dit maklik sy mees fundamentele karaktertrek.

Die leser moet nie die "ander" kant van verstaan en interpretasie miskyk nie. Mens kan helder uiteensit wat gebeur van die leser se kant en hoe die leser die teks benader, maar in al hierdie dinge gebeur iets ook van buite af.

Helderder moet ‘n mens dus ook ‘n verborge aspek van interpretasie benoem. Interpretasie gaan naamlik ook oor wat die teks self met die leser doen. 

‘n Mens lees die Bybel as teks met die veronderstelling dat die God van die Bybel met die mens in ‘n verhouding tree - dit is dus 'n dubbelkantige beweging wat hier plaasvind. 

Die teks bring die leser in 'n geestelike gesprek met God, die eintlike outeur van die teks. 

In afwagting skep ‘n mens in die verstaansruimte wat 'n mens vir die teks inruim, die oop ruimte waarin die teks dinge kan doen wat die leser nie voorsien of beheer nie. Die teks word geïnterpreteer, maar ons sien in dat die teks interpreteer die leser ook en daarop moet  'n mens ingestel wees. 


Tog waarborg selfs ons openheid vir die teks se werking niks nie. 'n Geestelike verstaan en 'n geestelike interpretasie van die teks kan verwronge, selfs gevaarlik wees.

Ek dink in die verband weer oor Handelinge se Paulus-beeld. Paulus, die vrome, die kenner van die wet, was 'n ingeligte leser van die Bybel en was goed ingelig oor Jesus. Hy sou met goeie argumente kom verduidelik hoe die Bybel hom gemaak het tot die vrome vervolger van Jesus - en dit terwyl hy in werklikheid die verlore seun was wat in ‘n morsige lewe van haat en geweld weggesink het.

Maar dan volg die verborgenheid as hy gebring word tot 'n nuwe, geestelike interpretasie. Op ‘n dag is sy lewe buite sy beskiking om omgedraai. Alles wat vir hom steeds sinvol was (soos hy self in Filippense skryf) het vir hom sinloos geword op ‘n oomblik dat hy onvoorbereid daarvoor was. In ‘n helder oomblik, in ‘n hemelse verrukking is aan hom helder en klaar uitgewys dat die wet nie verwys na die mens se ernstige, goedbedoelde en dapper pogings om te presteer voor God nie. Die goddelose lasteraar van die wet, het hy ervaar, die mede-Jood wat hy oor sy ketterse sieninge briesend gejaag het, was toe die Messias, die Here wat juis verby prestasie heen in mense se lewensruimte wil inwoon en wat juis verby haat en geweld heen die sagte, liefdesmag van 'n aantreklike God verteenwoordig en beliggaam.

Die Fariseër wat so narssisties oor sy skone wetsonderhouding op sy eie skouer geklop het, het hy ontdek, was nie die beeld van vroomheid wat die wet eintlik in gedagte gehad het nie. Iets van buite hom het Paulus laat besef dat die “wet” verwys na Jesus. Daarmee is die wet in ‘n nuwe werklikheid ingetrek, het dit deel geword van die lewe van Jesus. En die oomblik toe die wet na Jesus verwys, het dit  nuwe, bemagtigende betekenis gekry. Die wet, het Paulus in hierdie geestelike oomblik van herkening en goddelike aanraking ervaar, het Jesus met die liefdesgebod verbind, met die goddelike verhouding van liefdevolle ontferming teenoor die tollenaar, teenoor die verlore seun, teenoor hulle wat hul met pyn ver van God gevoel het. 

Skielik kon Paulus die “betekenis” van die wet anders verstaan en nuut “interpreteer” in die lig van die ander werklikheid waarna die wet van toe af vir hom verwys het. Hy is radikaal tot 'n dieper verstaan van God en God se wil getransformeer. 

‘n Mens sou dit ook anders kon beskryf: In Paulus se geslote wêreld het Jesus in sy vryheid skielik op die gesigseinder deurgebreek. Op die horison van sy benoude wêreld, het die Son van God se gesalfde die donkerte van selfgemaakte wysheid uitgedryf. Die versmelting van horisonne vind dan plaas in die sin dat Paulus nuwe lig sien en ou insigte afsterf. Dit was die Messiaanse lig wat Paulus van toe af in ander mense se wêrelde ingedra het en wat hulle weer getransformeer het in 'n nimmer-eindigende, koninue proses van lewensvernuwing.

Elkeen wat gelowig is, weet te goed hoe 'n mens lang tye dink jy reis saam met God, om dan skielik op 'n dag te ontdek dat God ingryp om 'n mens tot egte geloof te bring. Spiritualiteit beklemtoon juis die prosesmatige. Die geestelike reis as proses het te doen met God se voortdurende ingryping, met daardie oomblikke van verligting, suiwering en formering.


Die diepste verborgenheid in die geestelike lees van die Bybel is te vinde in die kontemplatiewe oomblikke - as die Woord, die Teks sy vinger op jou hart kom plaas en die geestelike reis by 'n kruispad bring.

‘n Teks kry betekenis wanneer dit só helder en verhelderend lewens anders maak – nie wanneer dit bloot net al ons nuuskierige vragies beantwoord nie en ons alles daarin so netjies kan verduidelik nie en wanneer ons dit so alwetend omblaai en verduidelik nie.  Ons interpreteer ‘n teks deur dit in ons wêreld in te nooi en te ervaar wat maak dit alles aan ons hier waar ons is. Maar die "interprasie" gebeur deur 'n verborge werking van die Teks. 

Of dit gebeur in reaksie op die verborge en goddelike werking van die Teks wanneer die leser terugsit en die lees-ervaring verwoord. 

Of miskien, in 'n mistieke antifrase, is die uitnodiging aan die Teks reeds 'n aanduiding dat die Teks in ons aan die werk is. "Interpretasie" is daarom ook aanbidding - die direkte "wete" van 'n aanraking wat van buite ons tot ons gekom het. 

Terwyl ek dit alles bedink, wonder ek dus oor die nog steeds verstandelike karakter van begrippe soos "verduideliking," "interpretasie" en "verstaan." Interpretasie is baie meer: dit is ook ervaring, ontmoeting, aanvoeling en intuisie. 

Die verhouding met die teks is veel meer as net 'n omvattende ervaring vanuit 'n menslike hoek. My vraag na die verborge werking is daarom 'n poging om weg te kom van die greep van ons modernistiese denkbegrippe wat ons verhouding met die teks stuur in die rigting van "ons" "interpretasie" van die Bybel.  Ons kan veel van Levinas hieroor leer.

Daar is iets boeiends in die dinamiek van 'n Teks wat van buite ons self tot ons kom, gelaai met die wysheid en die lewenskuns van die ewigheid en wat ons, appellerend, so volkome wil heilig uit ons morsige bestaan uit.  Daarom praat ons van inspirasie, van die ademing van die Gees wat deur die teks voortdurend nuwe lewe skep sodat selfs 'n dooie, kliphard hart weer begin klop. 

Dan praat die teks so interpreterend met ons dat ons in aanbidding stil raak. Die einde van interpretasie is egte interpretasie.



Tuesday, August 17, 2010

Gedurig, altyd weer, huiwerend voor God se skoonheid. Oor die aard van ons verhouding met God.




'n Mens sien nie dikwels 'n foto van Underhill nie. Hier is een.



Ek bedink vandag spiritualiteit as ‘n “verhouding” – iets wat ek al lankal verder wou doen. Ons praat so maklik oor spiritualiteit as ‘n verhouding (die God-menslike betrekkingsgebeure), maar werk te min uit wat dit konkreet beteken.

My leeswerk gisteraan oor Underhill bring uiteindelik vir my meer stof wat my help om dit helderder te bedink. Ek wou graag meer van haar lees omdat sy ‘n moderne mistikus is (Blommestijn noem haar ‘n voorbeeld van kontemporêre mistiek) en omdat ek nog steeds haar boek oor die geskiedenis van die mistiek as een van my kosbaarste leeservarings onthou.

Sy skryf dat ‘n mens se verhouding met God uit drie ervaringe bestaan. Dit is veral haar eerste punt wat ek bly herkou. Die verhouding tot God kom, skryf sy, tot rypwording in ‘n mens se gebedslewe wanneer jy God “aanbid.” Dus: om in ‘n verhouding met God te wees, is om God te loof en te aanbid.

Ek is dadelik ingetrek in wat sy skryf toe ek dit lees. My eie werk oor aanbidding het vir my ook laat besef dat aanbidding die hart van die geestelike lewenskuns is.

Maar ‘n mens moet uiteraard ook vra wat aanbidding is. Sy help my om dit helderder te begryp toe ek lees sy verstaan aanbidding as die eksklusiewe fokus op God. Dus, prakties, beteken ‘n verhouding met God dat ‘n mens jouself uitsluitlik op God rig. So ‘n verhouding beteken dat ‘n mens totaal op God ingestel is.

Dit klink vir my eers ‘n bietjie swaar, so bietjie heavy. Te veel  het spiritualiteit in ons ore ‘n mineur-toon.

Maar, volg ek haar dan in haar verder opmerkings, dit is vir haar nie ‘n inspanning om op God gefokus te wees nie. Aanbidding is wanneer ‘n mens in verwondering vreugde het aan God se skoonheid en heerlikheid. Dit is ‘n vonk in my. Toe ek dit lees, dink ek onmiddellik aan Jonathan Edwards se merkwaardige spritualiteit van vreugde in God (elders hieroor geblog). Ek was destyds verras deur sy intense taal oor God as die Heerlike.

Dit is die tweede keer in my leeswerk oor spiritualiteit dat hierdie gedagte oor God se skoonheid iets baie diep in my aanraak en op ‘n spesiale manier met my resoneer. Om te dink, né,  dat ‘n mens God se “skoonheid” bewonder.  ‘n Mens span jou dus nie in om op God ingestel te wees nie. God is so vol skoonheid dat dit jou totaal in beslag neem. Dit is die mot en kers dinamiek: die helderheid trek ‘n mens onwillekeurig in die gloed in. God is so skoon, so mooi dat jy huiwer, terugskrik daarvan en geheel en al daardeur ingesluk word (Edwards!).

Iewers is dit spesiaal om in die ongerepte natuur te wees en oorrompel te word deur natuurtonele, sterrehemele, sonsondergange en allerhande spesiale plekke van skoonheid. Lank daarna bly hierdie estetiese oomblikke by jou draal en draal. Tye daarna sal ‘n mens nog hieroor dink en sal dit harde, lelike oomblikke in jou lewe versag en draaglik maak. En keer op keer wil jy weer terug daarna, verlangend na wat jy gevoel het toe jy hierdie groter oomblikke gehad en ervaar het.

Om te dink dat ‘n mens in jou verhouding tot God ook met skoonheid te doen het. Om by God te wees is om by die allermooiste te bly. ‘n Mens staan geboeid voor volmaaktheid, voor volledigheid, wetende dat jy niks ontbreek nie. Alles wat natuurlik mooi en pragtig is, is bleek en verbleik voor hierdie skoonheid van die Gees – soos die mistici van alle tye telkens maar weer getuig.

Terwyl ek dit bedink, kom Psalm 23 onwillekeurig voor my op. Watter estetiese Psalm is dit tog nie. Om met God in ‘n verhouding te wees, is om by groen weivelde te wees, om in rus te gaan woon (kyk ook die slotvers oor God se huis!). Die prosaïese Nuwe Vertaling lees daarna: “U ontvang my soos ‘n eregas, ek word oorlaai met hartlikheid.” Die digterlike Ou Vertaling het gepraat van God wat my hoof “vet maak met olie; my beker loop oor.” Ek het altyd nog soveel vreugde aan hierdie konkrete beelde van Psalm 23 gehad: gesalfde hoof, oorvloedige seëninge. Wat, voel ek altyd so konkreet, kan mooier as dit wees dat God in my lewe die vettigheid en die oorvloed inbring?  Dit is, soos Psalm 23:6 dan herhaal, tog ‘n duidelike teken dat God se goedheid en guns my volg al die dae van my lewe. God se teenwoordigheid lei my in die allermooiste van plekke.   

Wat my bring by die eintlike punt: wat is so aantreklik, mooi en so skoon aan God? In die Nuwe Vertaling lui Psalm 23:6: U goedheid en liefde sal my lewe lank by my bly.

Die liefde!

Geen wonder Underhill het so baie oor die liefde geskryf nie.  Sy skryf aangrypend mooi: ons geestelike lewe word deur ‘n sentrale punt gestuur. Alles wat ons doen, borrel op uit ‘n sentrum – en hierdie sentrum is ons verankerdheid in God. Ons lewe is tot op die been toe deurweek met ‘n bewussyn dat God ‘n werklikheid is en dat God ons lewe in beslag neem. Ons lewe is oorgegee aan die groot beweging van God se wil.

As ‘n mens dit skryf, praat ‘n mens oor ‘n God wat liefde in die kern van ons bestaan indra en laat woon.

Dit roer my diep, hierdie woorde. Dit is egte mistiek – om so gewortel te wees in God, om te weet dat ‘n mens geplant is in God se goedheid, vriendelikheid, sagtheid, skoonheid. Om te kan weet dat God ons bemin – so bemin dat ons steeds weer in verslae, huiwerende verwondering en aanbidding staan voor soveel liefde.

Ons liefde vir God, ons liefdevolle oorgawe van ons siel aan God om ons na God se wil te vorm, selfs al bring dit pyn, is maar ‘n (weifelende) antwoord op iets groters en diepers – naamlik God se liefde vir ons.

Sommige mense praat van Underhill se mistiek van die liefde (Sue Rackoczy).  Ons geestelike reis gaan oor ons totale oorgawe aan die Verborgenheid van die liefde – wat God is.  Dit is oorgawe in die liefde. ‘n Verhouding ingebed in die oewerlose en grondelose grootheid van goddelike liefde. En vanuit ons eenheid met hierdie heilige liefde, leef ons na ander, na mekaar in die liefde en om lief te hê.

Om met God in ‘n verhouding te wees is om die skoonheid van goddelike liefde te bewonder en te beleef.

Monday, August 16, 2010

Geloof as betekenis, vertroue en liefde... Oor techno-junkies en die nuwe kerklike generasie.


Net die kyk hierna, hierdie blou hemel wat die waswit-wolkmassa kroon, die groen lande in die wynplekkie, De Doorns-omgewing, gee al 'n stuk genesing... Om te dink wat jy kan doen as jy hier kan bly, iewers 'n takkie kan vind wat jy met jou voetholte kan be-sit: Soggens wakker word met die reuk van wingerd-aarde, met die rus van groen klowe wat jou omring, met die skaakbord van kleur-skakeringe om jou oog te verras en te plesier en met die vrede van die tye wat in jou hart kom bly?

In vanoggend se New York Times verskyn daar hierdie onthullende artikel (sien hier onder) oor die invloed van tegnologie op ‘n mens se (geestelike) welsyn,  maar ook oor die genesende werking van die natuur op mense wat oorlaaid leef.

Baie gedagtes kom by my, verslaafde techno-junkie, op as ek die artikel lees. Wat gebeur met ons brein noudat ons meer as ooit tevore in die Tyd van die Brein verdrink? Of, beter nog: wat vang ons met ons brein aan in tye dat ons harte al skraler leef en valer voel? En as ons ons brein so van alle kante af aandryf en selfs aanbid, wat is die gevolge daarvan op ons mens-wees? 

Die laaste sin van hierdie artikel is, veral in sy veelseggende eenvoud, miskien die mees onthullende. Want mense wat nie mooi luister nie, die trotse, besige breinboffins, raak, ongesiens, onopgemerk, en heel onbedoeld ongevoelig, self-behep en depressief en soveel ander dinge wat nie goed is nie…

Daar is vir my ‘n interessante band met ‘n artikel in Trouw van vanoggend, geskryf aan die ander kant van die oseaan (ook hieronder ingesny), ook deur 'n professor wat nou al lank in sy vakgebied werk, oor die gesig van die kerk in ‘n nuwe tyd dat die kerk begin leeg loop en dat mense wat agterbly vir hulleself afvra wie die kerk vir hulle is.

Ek lees en ek dink: Watter opwindende dinge beleef ons tog! En hoe lekker is dit tog nie om bevry te word van soveel dinge wat ons met ons saamgesleep het vir decades nie… En hoe vierkantig is ons nie met al ons voete in spiritualiteit as die modus waarin ons die toekoms sal binnegaan nie…. Dit is die beste van tye. Dit is die slegste van tye... 




GLEN CANYON NATIONAL RECREATION AREA, Utah — Todd Braver emerges from a tent nestled against the canyon wall. He has a slight tan, except for a slim pale band around his wrist.

Before the hiking and rafting trip, Art Kramer was concerned about a big grant. “Time is slowing down,” he says on Day 3.

For the first time in three days in the wilderness, Mr. Braver is not wearing his watch. “I forgot,” he says.

It is a small thing, the kind of change many vacationers notice in themselves as they unwind and lose track of time. But for Mr. Braver and his companions, these moments lead to a question: What is happening to our brains?

Mr. Braver, a psychology professor at Washington University in St. Louis, was one of five neuroscientists on an unusual journey. They spent a week in late May in this remote area of southern Utah, rafting the San Juan River, camping on the soft banks and hiking the tributary canyons.

It was a primitive trip with a sophisticated goal: to understand how heavy use of digital devices and other technology changes how we think and behave, and how a retreat into nature might reverse those effects.

Cellphones do not work here, e-mail is inaccessible and laptops have been left behind. It is a trip into the heart of silence — increasingly rare now that people can get online even in far-flung vacation spots.

As they head down the tight curves the San Juan has carved from ancient sandstone, the travelers will, not surprisingly, unwind, sleep better and lose the nagging feeling to check for a phone in the pocket. But the significance of such changes is a matter of debate for them.

Some of the scientists say a vacation like this hardly warrants much scrutiny. But the trip’s organizer, David Strayer, a psychology professor at the University of Utah, says that studying what happens when we step away from our devices and rest our brains — in particular, how attention, memory and learning are affected — is important science.

“Attention is the holy grail,” Mr. Strayer says.

“Everything that you’re conscious of, everything you let in, everything you remember and you forget, depends on it.”

Echoing other researchers, Mr. Strayer says that understanding how attention works could help in the treatment of a host of maladies, like attention deficit disorder, schizophrenia and depression. And he says that on a day-to-day basis, too much digital stimulation can “take people who would be functioning O.K. and put them in a range where they’re not psychologically healthy.”

The quest to understand the impact on the brain of heavy technology use — at a time when such use is exploding — is still in its early stages. To Mr. Strayer, it is no less significant than when scientists investigated the effects of consuming too much meat or alcohol.

But stepping away is easier for some than others. The trip begins with a strong defense of digital connectedness, a debate that revolves around one particularly important e-mail.

On the Road

The five scientists on the trip can be loosely divided into two groups: the believers and the skeptics.

The believers are Mr. Strayer and Paul Atchley, 40, a professor at the University of Kansas who studies teenagers’ compulsive use of cellphones. They argue that heavy technology use can inhibit deep thought and cause anxiety, and that getting out into nature can help. They take pains in their own lives to regularly log off.

The skeptics use their digital gadgets without reservation. They are not convinced that anything lasting will come of the trip — personally or scientifically.

This group includes the fast-talking Mr. Braver, 41, a brain imaging expert; Steven Yantis, 54, the tall and contemplative chairman of the psychological and brain sciences department at Johns Hopkins, who studies how people switch between tasks; and Art Kramer, 57, a white-bearded professor at the University of Illinois who has gained attention for his studies of the neurological benefits of exercise.

Also on the trip are a reporter and a photographer, and Richard Boyer, a quiet outdoorsman and accomplished landscape painter, who helps Mr. Strayer lead the journey.

Among the bright academic lights in the group, Mr. Kramer is the most prominent. At the time of the trip he was about to take over a $300,000-a-year position as director of the Beckman Institute, a leading research center at the University of Illinois with around 1,000 scientists and staff workers and tens of millions of dollars in grant financing.

He is also intense personally — someone who has been challenging himself since early in life; he says he left home when he was a teenager, became an amateur boxer and, later, flew airplanes, rock-climbed and smashed his knee in a “high-speed skiing accident.”
They are driving six hours from Salt Lake City to the river, and they stop at a camping store for last-minute supplies. Mr. Kramer waits out front, checking e-mail on his BlackBerry Curve. This sets off a debate between the believers and skeptics.

Back in the car, Mr. Kramer says he checked his phone because he was waiting for important news: whether his lab has received a $25 million grant from the military to apply neuroscience to the study of ergonomics. He has instructed his staff to send a text message to an emergency satellite phone the group will carry with them.

Mr. Atchley says he doesn’t understand why Mr. Kramer would bother. “The grant will still be there when you get back,” he says.

“Of course you’d want to know about a $25 million grant,” Mr. Kramer responds. Pressed by Mr. Atchley on the significance of knowing immediately, he adds: “They would expect me to get right back to them.”

It is a debate that has become increasingly common as technology has redefined the notion of what is “urgent.” How soon do people need to get information and respond to it? The believers in the group say the drumbeat of incoming data has created a false sense of urgency that can affect people’s ability to focus.

In his case, Mr. Kramer says there have been few side effects: the only time he could recall being overly distracted by technology was when he became too immersed in writing a paper, and was late to pick up his teenage daughter.

“As academics, we live on computers,” he says.

The scenery has turned spartan as they drop down into a red-rock desert. The group stops for gas in Green River, where Mr. Kramer checks his e-mail again. Mr. Strayer quips that he shows signs of addiction.

“Some people think only others have the problem,” Mr. Strayer says. But he concedes of Mr. Kramer, whom he likes and under whom he earned his doctorate: “He’s under a lot of pressure.”

On the River

They awaken at the Recapture Lodge, a rustic two-story motel surrounded by cottonwood trees. There are no phones in the rooms, but there is wireless Internet access, installed a few years ago because, the proprietor says, people could not stand to be without it.

Mr. Kramer still has not received any news on the grant. He stuffs his laptop into a backpack and stores it at the motel office.

Hours later, the group arrives at the raft launching site, Mexican Hat, named for a sombrero-shaped rock outcropping. The travelers assemble and pack the rafts, loading food for five days, beer, water jugs, a portable toilet, tents and sleeping bags, kitchen and first aid supplies. Then they’re off.

A short distance downstream they see it: a narrow steel bridge 150 feet above the river — after which there is no longer any cellphone coverage.

“It’s the end of civilization,” Mr. Atchley jokes.

Late in the afternoon, they make camp on the banks. They eat pork chops, the Big Dipper brilliant above, the thousand-foot canyon walls narrowing their view of the heavens. A few bats dart and dive, seeking bugs drawn to the flashlights.

The men drink Tecate beer and talk about the brain. They are thinking about a seminal study from the University of Michigan that showed people can better learn after walking in the woods than after walking a busy street.

The study indicates that learning centers in the brain become taxed when asked to process information, even during the relatively passive experience of taking in an urban setting. By extension, some scientists believe heavy multitasking fatigues the brain, draining it of the ability to focus.

Mr. Strayer, the trip leader, argues that nature can refresh the brain. “Our senses change. They kind of recalibrate — you notice sounds, like these crickets chirping; you hear the river, the sounds, the smells, you become more connected to the physical environment, the earth, rather than the artificial environment.”

“That’s why they call it vacation. It’s restorative,” Mr. Braver says. He wonders if there’s any science behind the nature idea. “Part of being a good scientist is being skeptical.”
Mr. Braver accepts the Michigan research but wants to understand precisely what happens inside the brain. And he wonders: Why don’t brains adapt to the heavy stimulation, turning us into ever-stronger multitaskers?

“Right,” says Mr. Kramer, the skeptic. “Why wouldn’t the circuits be exercised, in a sense, and we’d get stronger?”

Ideas Start to Flow

Scientists have long thought about how new forms of media affect attention — from the printing press to the television. But the modern study of attention emerged in the early 1980s with the spread of machines that allowed researchers to see changes in blood flow and electrical activity in the brain. Newer machines have let them pinpoint the parts of the brain that light up when people switch from one task to another, or when they are paying attention to music or a movie.

This has become such a sizzling field of research that two years ago the National Institutes of Health established a division to support studies of the parts of the brain involved with focus.

Now, Mr. Yantis says, “we can study the brain and the mind together in a rigorous scientific way, rather than a Freudian sit-back-and-think-about-it way.”

This trip is more about rowing while thinking. Mr. Braver and Mr. Yantis sit in a red kayak in calm waters, passing a goose and her two goslings on the banks. The skeptics are talking about how to study the toll taken by constant interruption from e-mail and other digital bursts.

Behavioral studies have shown that performance suffers when people multitask. These researchers are wondering whether attention and focus can take a hit when people merely anticipate the arrival of more digital stimulation.

“The expectation of e-mail seems to be taking up our working memory,” Mr. Yantis says.

Working memory is a precious resource in the brain. The scientists hypothesize that a fraction of brain power is tied up in anticipating e-mail and other new information — and that they might be able to prove it using imaging.

“To the extent you have less working memory, you have less space for storing and integrating ideas and therefore less to do the reasoning you need to do,” says Mr. Kramer, floating nearby.

Over the course of the next few days, the rafters find themselves darting in and out of such scientific conversations. Two scientists packing their tents discuss which imaging techniques may best show the effects of digital overload on the brain. The full group tosses around ways to measure the release of brain chemicals into the bloodstream. A pair paddling the big raft talk about how to apply neuroeconomics — measuring how the brain values information — to understand compulsive texting by teenagers.

The conversations blur, with periods of silence and awed looks at surroundings — the circling hawks, the bighorn sheep. There are moments, too, when the men experience intense focus during physical challenges, like rafting the rapids or hiking narrow canyon walls.

This is the rhythm of the trip: As the river flows, so do the ideas.

“There’s a real mental freedom in knowing no one or nothing can interrupt you,” Mr. Braver says. He echoes the others in noting that the trip is in many ways more effective than work retreats set in hotels, often involving hundreds of people who shuffle through quick meetings, wielding BlackBerrys. “It’s why I got into science, to talk about ideas.”

‘Third-Day Syndrome’

“Time is slowing down,” Mr. Kramer says. He has been moving quickly his whole life, since he left home at 15, and has elevated himself to a position of great influence. It’s the second day on the river, and he has finished packing his tent. He’s the first of the morning to do so, but he feels no urgency.

He has not read any of the research papers he brought. And the $25 million e-mail? “I was never worried about it. I haven’t thought about it,” he says, as if the very idea were silly.

Mr. Kramer says the group has become more reflective, quieter, more focused on the surroundings. “If I looked around like this at work, people would think I was goofing off,” he says.

The others are more relaxed too. Mr. Braver decides against coffee, bypassing his usual ritual. The next day, he neglects to put on his watch, though he cautions against reading too much into it. “I sometimes forget to put my watch on at home, but in fairness, I usually have my phone with me and it has a clock on it.”

Mr. Strayer, the believer, says the travelers are experiencing a stage of relaxation he calls “third-day syndrome.” Its symptoms may be unsurprising. But even the more skeptical of the scientists say something is happening to their brains that reinforces their scientific discussions — something that could be important to helping people cope in a world of constant electronic noise.

“If we can find out that people are walking around fatigued and not realizing their cognitive potential,” Mr. Braver says, then pauses and adds: “What can we do to get us back to our full potential?”

What he is getting at is something the scientists won’t put a fine point on until the last few minutes of the trip: they have ideas on how to answer this question.

Heading Home

Later that night, back at the Recapture Lodge, Mr. Kramer reclaims his laptop from the front desk. At first, he says he’ll wait to log on until he showers and rests. Then he decides to have a quick peek. He has received 216 e-mail messages, but nothing about the military grant.

“The $25 million saga continues,” he says, and logs off.

The next morning, he and Mr. Braver sit in the back of the car, heading to the airport, the pair of skeptics sharing beef jerky and a perspective. The trip didn’t transform them, but it did get them to change the way they think about their research — and themselves.

Mr. Braver says that when he retrieved his phone the night before, it dawned on him how much he turns to it in tiny moments of boredom: “Sometimes I do use it as an excuse to be antisocial.”

When he gets back to St. Louis, he says, he plans to focus more on understanding what happens to the brain as it rests. He wants to use imaging technology to see whether the effect of nature on the brain can be measured and whether there are other ways to reproduce it, say, through meditation.

Mr. Kramer says he wants to look at whether the benefits to the brain — the clearer thoughts, for example — come from the experience of being in nature, the exertion of hiking and rafting, or a combination.

Mr. Atchley says he can see new ways to understand why teenagers decide to text even in dangerous situations, like driving. Perhaps the addictiveness of digital stimulation leads to poor decision-making. Mr. Yantis says a late-night conversation beneath stars and circling bats gave him new ways to think about his research into how and why people are distracted by irrelevant streams of information.

Even without knowing exactly how the trip affected their brains, the scientists are prepared to recommend a little downtime as a path to uncluttered thinking. As Mr. Kramer puts it: “How many years did we prescribe aspirin without knowing the exact mechanism?”

As they near the airport, Mr. Kramer also mentions a personal discovery: “I have a colleague who says that I’m being very impolite when I pull out a computer during meetings. I say: ‘I can listen.’ ”

“Maybe I’m not listening so well. Maybe I can work at being more engaged.”

En hier is 'n stukkie uit die tweede artikel:

In Trouw, ook van vanoggend, lees ek die volgende paragraaf in net so ‘n boeiende artikel oor die kerk met die title: Die kerk is broodnodig. Dit is die onderstreepte sin wat by my bly broei....  (Sien die artikel by : http://www.trouw.nl/religie-filosofie/nieuws/article3167038.ece/_rsquo_Kerk_is_broodnodig_rsquo__.html)

De kerkelijke kaart van Nederland is ook een wonder van verdeeldheid: meer dan 150 geregistreerde denominaties en talloze huisgemeenten met allemaal andere theologische inzichten. Net als andere buitenlandse historici kijkt Kennedy er met verbazing naar. Toch denkt hij dat kerken naar elkaar toe groeien. „Op theologisch gebied zie je een zelfde soort vervlakking als in de samenleving en de politiek. Het gaat meer om de vorm en minder om de overtuiging. De trend is dat er minder getheologiseerd wordt. Het geloof is minder intellectueel, meer gevoelsmatig. Daardoor verdwijnt de leerstellige confrontatie. In de ogen van veel mensen is theologie abstract. Het blijft argumenteren over zaken waarvan je geen kennis kunt hebben. Dus verwacht ik dat je niet meer zo vaak een theologisch gevecht zult zien. Geloven gaat nu meer over zingeving, gevoelens van vertrouwen, verbondenheid en liefde. Verder beseffen christenen dat ze het zich niet meer kunnen permitteren om veel te vechten. Ze zitten in de overlevingsmodus. Ze moeten energie steken in dat wat behouden kan blijven en niet in een theologisch geschil met medegelovigen.”

Bakleierye oor allerhande teologiese inhoude is besig om uit die kerk te verdwyn. Geloof, skryf prof. James Kennedy, gaan oor “betekenisvorming, gevoelens van vertroue, verbondenheid en liefde.” Wat ‘n sin! 

Sunday, August 15, 2010

Om saam te regeer, is om saam te bly stry... Bybelstudie oor Openbaring (9)

Dit is die derde keer dat Johannes sy naam neerskryf. In Openbaring 1:1 het hy vertel dat die openbaring aan hom gegee is. In Openbaring 1:4 noem hy dat hy aan die sewe gemeentes skryf. En hier in Openbaring 1:9 praat hy vir die eerste keer in meer detail oor homself.

Maar baie oor homself praat beteken nog lank nie dat hy met homself behep is nie. Inteendeel, beskryf hy hom as die gemeentes se broeder en deelgenoot. Johannes wil hierdie twee woorde baie versigtig met mekaar verbind (hulle deel net een lidwoord). Die woord “broer” is reeds al ‘n intieme woord. In die vroeë Christen-gemeentes is die woord dikwels gebruik om die verhouding tussen gelowiges te beskryf. Wat kan nader aan ‘n mens wees as jou broer of suster? Mense van geloof is aan mekaar gebind deur band wat so naby is soos die bloedbande wat broers en susters bind.

En die woord deelgenoot is ook sterk geformuleer: Johannes beskryf hom deur die saamgestelde woord as die een wat “saam” met hulle ‘n aandeel het in wat met hulle gebeur. Dit is asof hy nie genoeg kan beklemtoon dat hulle saam in hierdie saak ingetrek is nie. Johannes indentifiseer hom ten nouste met die sewe gemeentes. Hulle lot is sy lot. Hulle ervarings is ook syne. Wat hulle ondergaan, beleef hy ook. 

Johannes kon, soos Paulus soms doen, sy posisie en amp uitgelig het. Maar vir hom is dit belangriker om sy solidariteit en nabyheid met hulle te onderstreep. Tussen hulle bestaan die allernouste verhouding. Hulle is as broers en susters, kinders van die Vader in Jesus (sien weer vers 6!), saam op pad. Wat met die een gebeur, gebeur met die ander. Johannes gebruik ‘n woord wat wys op hul gemeenskaplikheid. Hoewel hy die een is wat God opsoek met ‘n besondere openbaringswoord, is hy aan die ander kant volledig een met die gemeentes. Hy is so pleinweg soos hulle: mense wat deur God geroep is. Hy verstaan hulle. Hy hoor God se woord nie net vir en namens hulle nie. Dit is 'n woord wat hom ook intrek en raak.

Drie dinge deel hy as hul mede-gelowige met die gemeentes: verdrukking, die koninkryk en volharding.

Dit is seker nie verbasend dat Johannes eers onderstreep hoe hy deel het aan hulle verdrukking. Dit is ‘n hoogs gelaaide woord wat in Bybelse konteks wys op die lot wat gelowiges in die eindtyd sal oorval. Hier praat ons nie oor dingetjies wat ons elke dag kwel nie. Johannes sal weer in Openbaring 7:14 oor hierdie “groot” verdrukking praat. Maar Jesus het in Markus 13:19 en 24 ook oor die moeilike tyd gepraat. Dit is ‘n tyd van teenspoed, maar veral van vervolging wat Christene in hul omgewing sal ervaar. Dit is die tyd waarin geloof grondiglik aangeval word, die kerk fundamenteel verdag gemaak word en God as vyand voorgestel word. Die dwase mense wat nie olie vir hul lampies het nie, sien nie die moeilike tye raak nie. Hulle rus en slaap en geniet. Maar wie dieper kyk en fyner luister, weet hoeveel op die spel is.

En dan die verrassing: Johannes deel ook met sy lesers die koninkryk. Dinge is nie net swaar nie. Behalwe die verdrukking as die negatiewe, is daar ook die positiewe en kragtige. Hulle koninkryk is God se koninkryk. En hulle dien die koning van die konings van die aarde selfs al is daar groot verdrukking. Mooi in die middel van die drie begrippe word hierdie positiewe beeld geplaas. Hulle wag nie maar bloot op die koms van hierdie koninkryk nie. Jesus het immers die dood oorwin en is nou al die koning van die konings. Net so deel hulle nou al aan die koninkryk. Daar is ‘n spesiale verhouding tussen ‘n mens se verdrukking en die koninkryk: wie wil deel aan die koninkryk, moet deur lyding heen. ‘n Mens moet deel hê aan die lyding van Christus om te kan deel in sy heerskappy. Geloof vra toewyding.

Laastens deel Johannes met hulle “volharding.” Volharding is daardie adrenalien wat in jou are begin pomp wanneer ‘n mens deel gemaak word van die geestelike resies. Geloof vra nie net toewyding in verdrukking nie, maar ook waaksaamheid. ‘n Mens kan volhard in die geloof omdat ‘n mens weet jy is deel van God se koningskap. As ‘n mens God raaksien in al God se krag en heerlikheid, kom die volharding.

Maar die driedelige formule word afgerond met die eenvoudige byvoeging “in Jesus”: Dan moet ‘n mens eintlik lees dat gelowiges deel verdrukking in Jesus, die koninkryk in Jesus, volharding in Jesus. Weer eens kom Johannes se sterk Christologiese denke na vore. Hy is maar net ‘n dienaar. Hy bly maar soos alle ander mense 'n gelowig. Die verhouding met Jesus bepaal vir hom alles – dra ons ervaring van die hede in vele opsigte. Oor hulle lewe in die geloof, waak Jesus in liefde - Hy het immers duur vir hulle betaal (vers5). Alles kry sin oor die dieper, verborge boodskap van die goddelike uitreiking na mense en die goddelike omhelsing van mense deur die liefdevolle Seun.

Maar kyk net watter sin bring dit: ons deel met mekaar as gelowiges, skryf Johannes, nie net sinlose lyding nie, maar ons deel die lyding van Jesus. Die ellende wat ons beleef, is eintlik gerig teen Jesus. Maar ons kan alleen hierdie verdrukking in die oë kyk omdat ons behoort aan die ruimte waar Christus regeer. En wie in Christus is, ontvang energie en krag om getrou te bly en te volhard.   Ons kyk in die geloof dieper en sien die groter kragte wat goedheid wil uitwis. Maar terselfdertyd weet ons dat ons dit alles alleen maar kan raaksien omdat ons so ondeurgrondelik diep en uit genade deur die Liefde aangeraak en bekragtig is.

Om deel te wees van die koninkryk gee energie om te bly stry....

Om saam met Jesus te regeer, is om saam met Jesus te bly stry...

Saturday, August 14, 2010

Pratende oor seerkry bring genesing

 
Drie miljoen mense het al hierdie You Tube weergawe van Johnny Cash, die legendariese Man in Swart (en onderwerp van die fliek “Walk the Line”), se onvergeetlike “Hurt” (geskryf deur Trent Reznor) gesien. Die ander weergawe het nou al byna 30 miljoen kykers getrek.(Sien en luister die link hieronder)

33 miljoen!

Johnny Cash was ‘n rebel, maar ook ‘n uitgesproke Christen. Een van die grotes in die Amerikaanse musiekwêreld, het hy gedurig oor sy geloof gepraat – maar altyd weer vertel hoe diep sy morele stryd loop en hoe hy sukkel om aan die evangelie getrou te bly en van sy spyt oor wat in sy lewe skeefgeloop het. Tog het hy altyd weer vasgehou aan vergifnis. Mense het hom bewonder vir sy eerlikheid, groeiende nederigheid en selfs sy vrygewigheid. Hy het, tot miljoene se verwondering, ‘n klank-opname van die hele Nuwe Testament (New King James Version) gemaak.




'n Jeugdige Johnny Cash.

Uit die kommentaar op hierdie lied op You Tube kan ‘n mens gou agterkom mense identifiseer met die pyn en die menslikheid van die lied.

Hurt, hierdie somber, donker lied, oorspronklik geskryf deur Reznor (van Nine Inch Nails – ‘n industriële rock band) was eers uitgevoer as ‘n anti-geweld proteslied. Dit praat oor die mensdom se drang tot vernietiging, moord, afbreek en die verskriklike gevoel van verlies wat daardeur opgeroep word (“I focus on the pain, the only thing that’s real”).

Ongeag al die pogings om die pyn van die vernietigingsproses te verdoof, bly ‘n mens se gedagtes by jou hang en draal – en dan word dit boonop gekoppel met die nog erger vraag: “What have I become?” Jy word die gevangene van wat jy jouself aandoen - hoe jy ook al daaruit wil wegkom. Die pyn word jou deel en lot, maar erger nog – jy bewerk die pyn aktief en al soekende daarna.

Johnny Cash het die lied op sy unieke manier sy eie gemaak. Hy het dit beskryf as een van die beste anti-dwelmmiddel songs wat hy ooit gehoor het.

‘n Reeds baie siek Cash het dit in 2003, vyf maande voor sy dood opgeneem toe ha 71 jaar oud was. Sommige dink dit is sy grafskrif en lewensepiloog.

Maar wat ‘n merkwaardige transformasie het die lied nie ondergaan nie. Reznor het die lied geskryf te midde van sy eie verskriklike eensaamheid en verlatenheid, het hy gesê. Maar in sy lied is daar min van godsdiens. In die eerste weergawe was die “I wear this crown of thorns” oorspronklik ‘n kru: “I wear this crown of shit.” In Cash se weergawe, gesing met sy kenmerkende skor stem, is die lied ‘n sterk godsdienstige kleur gegee, met grepe uit Cash se eie verlede – maar met flitse van Christus aan die kruis met ‘n doringkroon. (Reznor het Cash se uitvoering hoog aangeprys, veral omdat dit die eerlikheid van die lied behou het.) Dit is ‘n lied wat Cash se worstelende spiritualiteitsreis aangrypend verbeeld. Hy verander nie net die lied in ‘n uitgesproke Christelike weergawe nie, maar hy trek dit in sy lewe in. Self-implikasie. Geleefde geloof. Ervaarde geloof. Spiritualiteit.

Hier is die lirieke:
I hurt myself today
to see if I still feel
I focus on the pain
the only thing that's real
the needle tears a hole
the old familiar sting
try to kill it all away
but I remember everything
what have I become?
my sweetest friend
everyone I know
goes away in the end
and you could have it all
my empire of dirt

I will let you down
I will make you hurt

I wear this crown of thorns
upon my liar's chair
full of broken thoughts
I cannot repair
beneath the stains of time
the feelings disappear
you are someone else
I am still right here

what have I become?
my sweetest friend
everyone I know
goes away in the end
and you could have it all
my empire of dirt

I will let you down
I will make you hurt

if I could start again
a million miles away
I would keep myself
I would find a way

En hier is Cash se weergawe - ook te hoor op Youtube:



Ek luister die lied en wonder hoe dit kom dat mense soveel troos daaruit put soos die vele reaksies daarop laat sien. Cash se unieke stem, sy herhaaldelike val en sy opstaan, sy worsteling, asook sy groeiende berou en egtheid, sy toenemende nederigheid en sy innerlike stryd speel seker ‘n rol om mense te inspireer om nie tou op te gooi nie. Alles vertel hulle van ‘n nuwe begin. Maar hulle bewonder ook die rou eerlikheid van ‘n man wat voel hy is in die diepste modderkuile vasgevang om dan maar weer op te staan en voort te stry.

Iewers wil-wil die lied my aan Psalm 51 laat dink. Maar daardie Psalm, voel ek toe ek dit weer lees, het so ‘n totaal ander perspektief. Hierdie lied, oor Pyn, Seerkry, oor “Hurt” eindig met ‘n groot versugting:

“If I could start again a million miles away,I would keep myself, I would find a way.”

En dit is waar dat die lied in die geval van Cash nog in die rouheid van verlatenheid stilstaan. Terwyl Psalm 51 verder beweeg. Waar die gevallene hand oor die bors opkyk, opkyk en smeek na Bo.

Die Psalm doen dit dus anders: daar is ook in die Psalm ‘n sondebesef. “Teen U alleen het ek gesondig, ek het gedoen wat verkeerd is in u oë.” Maar die res van die Psalm is ‘n dringende roep om God se vergifnis. Eintlik is Psalm 51 nie ‘n boetelied nie, maar ‘n gebed om verginis. Dit vertel ons wat oratio is, daardie biddende verlange en roep na God, daardie hartstog om God, die wegkyk van jouself en die opkyk na waar Vergifnis woon. Dit is nie die beeld van ‘n mens met dowwe oë wat moontlike goddelike flitse sien nie. Dit is ‘n Psalm van iemand wat God herken, wat God se onmeetlike vermoë om te kan vergewe in aanspraak neem. Kortom, dit is ‘n Psalm waarin die bidder hom totaal in God verloor, weggedraai van die hardheid van die verlede.

Hoe mistiek: hierdie totale verlorenheid in God. Die aanhoudende smeek na en appel op die Here.

En tog het “Hurt” iewers op sy eie weer ‘n besondere bekoring wat ‘n mens aangryp. In “Hurt”, wat iemand een van die 50 grootste songs beskryf het en ‘n ander weer as een van die vyf invloedrykste songs ooit, word die lied self egter ‘n beswering van pyn. Deur oor pyn te skryf, oorkom ‘n mens dit, praat ‘n mens daarteen, verdryf jy die afbrekende en destruktiewe magte wat jou lewe dryf. Die lied self, die sang, die lirieke, word die beiteltjie wat die hardheid kraak.

In Spiritualiteit word dikwels oor die genesende werking van skryf, van skep, van kreatiwiteit gepraat. Daar is iets mistieks in ons pogings om uit die slym van kwaad op te staan deur ons stryd in woorde uit te druk, deur ons lyding in taal te verwoord, deur met ons mistagoog in gesprek te tree. Cash doen dit deur iemand anders se lied sy eie te maak en deur dit sy eie te maak, dit in die lewens van miljoene mense (33 miljoen!) in te dra.

Hoe wyd kan die Evangelie tog nie loop nie... As dit maar eg gebeur.

Die Verlore Seun se boeiende tot homself kom en die terugkeer, bevestig dit. As jy self tussen die varkpeule sit en daarvan padgee en daaroor praat, met jou Pa gaan praat, begin die lang pad van genesing. Al die pad huis toe het die seerkry ook die Verlore Seun gesny en laat ly. Ek gaan my pa vertel hoe sleg ek is, het hy al die pad huis toe aan sy “Hurt” gesing.

En toe hy tuis kom.... En nog later, toe Lukas dit in sy eie woorde omskep het... Die sirkelgang van goedheid, van goddelikheid wat niemand kan stuit nie...

Friday, August 13, 2010

Ore: wanneer twee wêrelde onverwags op mekaar insny....







Bon Jovi, foto's hierbo, (o.a van "Livin on a Prayer" en "It's my Life" faam) tree toe vanaand in die Ellen Degeneres program op en sing sommer ‘n nommer of wat. Tussen-in het hy ‘n onderhoud met haar waarin hy onder andere vertel hoe baie hy van die huis af weg is. Dit laat hom maar teenoor sy familie skuldig voel.

Toe belowe hy maar een aand vanuit Japan vir sy seuntjie tuis dat as hy huis toe kom daar op hom ‘n lekker verrassing wag.

Sy seuntjie, tipies, wil onmiddellik weet wat die verrassing is. En, soos alle pa’s uit baie tye maar doen, moet hy nie die geheim weg gee nie. Want dan is daar mos geen afwagting en spanning meer oor nie.

Seuntjie, vertel Bon Jovi, rustig verder, hou aan met vis, totdat hy maar op die ou end vir hom uithelp met ‘n wenk: die geheim, sê hy vir hom, het met “ore” te doen.

Hy het gedink sy seuntjie sou darem na ‘n rukkie agterkom dat hy hom DisneyWorld toe gaan neem waar hy dan vir Mickey Mouse met die groot ore kan sien.

Pragtig, die intertekstualiteit wat hier na vore kom en die ervaringswêreld wat by ‘n mens opdoem. Wie van ons weet nie van Mickey Mouse nie en hoe hy en Walt Disney vir geslagte van mense prakties dieselfde was nie? Noem jy die een, dan sien jy die ander een. Mickey Mouse is oor die aardbol heen vir mens by uitstek die handelsmerk van Walt Disney en sy massiewe vermaakskultuur.  







Die storie is vir my verder lekker oor die manier waarop mense dinge waarneem en onthou. As ‘n mens Mickey Mouse sê, doem ‘n paar groot ore inderdaad voor jou op, besef ek, self half verras. 

Dis mos deel van die tekenprent-kultuur dat ‘n enkele liggaamstrek ‘n karaktertjie kenmerk en in mense se geheue en genietinge bly vasssteek. Groot ore en Mickey Mouse is sinoniem met mekaar. Disney wou ‘n karakter skep vir wie kinders lief kon wees. Daarvoor moes hy ook menslike eienskappe hê. En groot lekker bakore help nogal baie.

Ook onthou ek, as ‘n mens in Amerika kom, merk jy in elke tweede winkel ‘n paar Mickey Mouse ore wat jy kan koop en dra. 






Kyk hoe lyk so 'n paar ore bymekaar:






Maar wat vir Bon Jovi en vir mense op die aardbol heen ‘n weggee-geheim was, het in hierdie geval glad nie gewerk nie. Sy seuntjie was duidelik aan die wonder oor wat sy pa vir hom as verrassing gaan bring en kon nie die raaisel oplos nie.

Uiteindelik, vertel Bon Jovi, vra sy seuntjie toe vir sy pa: “Gaan ons dan na die Wit Huis?”

Die gehoor in die Ellen Degeners ateljiee, bars dadelik uit van die lag en skater lank, lank oor hierdie familie-storie. Hulle snap die bekoorlike humor onmiddellik. Want Amerika het in Obama natuurlik ‘n lekker bakoor-president. En in die seuntjie se fantasie-wêreld het die president van Amerika sy eie plek en die president se ore sak in sy geheue diep in. 

Ore het hom laat dink sy pa gaan hom en die familie verras deur hulle na die Wit Huis in Washington te neem om die president te ontmoet.

Nog ‘n teks wat meespeel: Mickey en Walt Disney en Amerika en die Wit Huis en Obama – en alles opgeroep deur die onwaarskynlike gemeenskaplike motief van ore...








Wat my laat dink aan ons eie klein seuntjie, daar van Dallas, Texas, wat een Desember-maand, soos ek al geblog het, op Gouritzmond, met vakansie, in sy aand-gebedjie gebid het vir sy President, duidelik bedoelende Pres. Obama. As ons seuntjie nog so helder wakker is en nog nie wil slaap nie, rek hy mos daardie gebed met al wat leef en beef op sy gebedslys sodat hy nog geselfskap in sy kamer by hom kan hê. En onder sy gesin, familie, vriende, diere het sy lys ook die president ingesluit. Van die mensdom daarbuite was daar in sy sesjarige-wêreldjie net hierdie een verteenwoordiger.

Dit is egter die gehoor se spontane, egte en durende lekkerkry- reaksie wat by my bly en my die grap laat onthou.

Mense lag uitbundig en hou baie van goeie humor. Hulle is beÏndruk as ‘n grappie slim en oorspronklik is. Soos Bon Jovi se ore-grap. 

Maar hulle lag op ‘n ander manier oor ‘n grap soos hierdie ore-grap. Dit is ‘n lag uit die hart uit. Oor ‘n seuntjie wat ‘n fout maak deur ‘n goeie raaiskoot te waag, maar wat aan sy president in terme van ore dink. Oor ‘n president wat geskiedenis gemaak het, maar wat ook, heel menslik, in kinders se gedagtes ‘n paar bakore het. 

Alles ingebed in humor. Dit is lewenseg, nie uitgedink nie - dit kom uit die ervaringswêreld, uit die hart uit. 

Egtheid bly altyd verrassend mooi en spreek ons meer as enige iets anders aan.

Soos egte godsdiens.



En hier is Livin a Prayer. Nogal woorde om te herkou....







Maar hier is hul mooiste liefdesballade:


http://www.youtube.com/watch?v=ESOVrc4K3CQ&feature=fvw










Blog Archive